Help, de docu verdwijnt

Zelfstandige producenten van documentaires komen moeilijk aan de bak bij de publieke omroep.

Ze gaan op zoek naar andere distributiekanalen.

Documentairemaker Frans Bromet liep al een tijd rond met het idee voor een kookprogramma, maar hij kon het bij geen enkele publieke omroep kwijt. Sinds de nieuwe zenderindeling hebben niet de omroepen maar de netcoördinatoren het voor het zeggen op Nederland 1, 2 en 3. „Die zijn alleen geïnteresseerd in de kijkcijfers. Kwaliteit doet er veel minder toe. Daarom besloot ik het maar eens buiten Hilversum te zoeken.”

Met succes, want binnenkort wordt een dvd met het kookprogramma van Bromet gratis verstrekt bij de supermarkten van Dirk van de Broek.

Bromet, bekend van programma’s als Buren, de Verbouwing en Failliet of niet, luidde vorige maand de noodklok over de gevolgen van de nieuwe machtsverhoudingen in Hilversum. De nadruk op kijkcijfers en marktaandelen brengt het genre van de documentaire in gevaar, vreest hij. Hij riep zelfstandige producenten op materiaal in te sturen dat de publieke omroepen niet wilden uitzenden. „We hebben flink wat binnen gekregen. Het is de bedoeling dat we dit voorjaar in het Betty Asfalt Complex in Amsterdam een ‘Festival van de afgewezen film’ organiseren om dit werk te kunnen tonen.”

Het was voor zelfstandig producenten al een tijd niet zo makkelijk meer om in Hilversum werk te verkopen, maar met de komst van de netcoördinatoren is de situatie nog verder verslechterd, constateert Bromet. „Ik heb voor de Humanistische Omroep twee documentaires gemaakt, over India en Roemenië. Toen verordonneerde de netcoördinator opeens dat het niet de bedoeling was dat er nog documentaires over het buitenland werden uitgezonden. Die films liggen nu dus op de plank, omdat die ene coördinator in al zijn wijsheid besloten heeft dat dit niet interessant genoeg is.”

De druk van de kijkcijfers zorgt er ook voor dat een programma dat wel wordt uitgezonden niet de tijd krijgt om zich te bewijzen, vindt Bromet. „Ik maakte voor de NCRV het programma De winkelwagen, maar dat haalde de 10 procent kijkdichtheid niet. Dus moest er iets anders komen. Dat wordt het programma Dier vermist. Dat is allemaal bekokstoofd door weet-ik-niet-wie. Ik heb het maar uit te voeren.”

Bromet is niet de enige producent die met ongenoegen kijkt naar wat er in Hilversum gebeurt. Thom Verheul werkte van 1985 tot 1992 bij de Vara en de VPRO. Daarna besloot hij als zelfstandig producent en regisseur aan de slag te gaan. Verheul, die onder andere Verborgen moeders maakte, zag de bui al hangen in de jaren voordat de nieuwe zenderindeling een feit werd. „ Eindredacteuren van documentairerubrieken bij de omroepen kregen steeds minder te zeggen over hun programma. Van die zeggenschap is sinds vorig jaar helemaal niets meer over.”

Daarom besloot Verheul een idee voor een nieuwe documentaire maar meteen naar de netcoördinator te sturen. „Maar daar hoorde ik natuurlijk ook niks van.”

Ook Verheul is op zoek naar nieuwe afzetmarkten voor zijn werk. Die vond hij in de provincie. „Ik had een documentairereeks gemaakt over een groep Antilliaanse jongens die met muziek bezig waren en zich zo aan de criminaliteit wilden onttrekken. Die reeks wilde in Hilversum niemand hebben. Toen ben ik naar RTV Noord-Holland gegaan. Daar zijn ze nog baas over hun eigen winkel en zijn ze enthousiast. Zij hebben de zes afleveringen ook uitgezonden.”

Producent Frank van den Engel, verantwoordelijk voor onder anderen The hands of Che Guevara, constateert dat er niet alleen minder vraag is naar documentaires, ze worden ook op een steeds later tijdstip uitgezonden. „De documentaire wordt op deze manier de nek omgedraaid. De kijkcijfers zijn ronduit dramatisch, soms slechts eentiende van wat eenzelfde soort film twee jaar geleden scoorde. Maar ja, wat wil je als een programma ’s nachts wordt uitgezonden? En op die cijfers worden we dan over een paar jaar afgerekend. Zie je wel, zullen de netcoördinatoren dan zeggen, er kijkt niemand naar die documentaires.”

Het feit dat de publieke omroepen steeds minder documentaires kunnen programmeren, brengt het hele financieringstraject in gevaar, weet ook filmmaker Digna Sinke. „De geldschieters die voor dit soort films middelen ter beschikking stellen, doen dat vaak pas als er de garantie is dat ze worden uitgezonden op televisie. Het wordt steeds moeilijker om die garantie los te krijgen in Hilversum. ”

Sinke hoopt dat het internet in de toekomst uitkomst gaat bieden. „We moeten een model ontwikkelen dat ervoor garant staat dat ook de documentairemakers er wat aan verdienen. Bij het huidige themakanaal documentaire.nl moeten we al onze rechten af staan. Dat is natuurlijk een onwenselijke situatie.”

Kijk voor de actie van Frans Bromet op bromet.nl