Een nieuw nationaal symbool

Standbeeld Willem I voor Paleis Noordeinde, Den Haag foto Sake Elzinga Nederland- Den Haag -06-02-2006 Paleis Noordeinde, sfeerbeeld voorzijde met laden en lossen van vrachtauto. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Terwijl ik het bericht las, begon ik tot mijn verrassing als vanzelf een liedje te zingen. Ferme jongens, stoere knapen, foei hoe suffend staat ge daar! Zijt ge dan niet welgeschapen, zijt ge niet van zessen klaar! Kom gaat mee, naar de zee (bis).

Deze krant meldde dat de Denktank Public Space, waarin ‘vooraanstaande bestuurders, academici en opinieleiders’ zich hebben verzameld, een manifest heeft gepubliceerd. Daarin wordt bepleit dat het nieuwe kabinet een vliegveld in zee moet aanleggen of een eiland voor de kust bouwen met daarop ‘een gigantisch kunstwerk’. Dat moet dan een symboolfunctie voor Europa krijgen, zoals het Vrijheidsbeeld voor de Verenigde Staten. Plannen voor een vliegveld liggen er al, sinds een jaar of vijftien, van het bedrijf Bos Kalis. Er is een mooie brochure, maar daar is het bij gebleven. Het was te duur. In plaats daarvan is toen Schiphol uitgebreid.

Dan een soort Vrijheidsbeeld. Ook een goed idee. De Amerikanen hebben in 1886 dit beeld van de Fransen cadeau gekregen bij de viering van honderd jaar onafhankelijkheid. Het is gemaakt door Frederic Bartholdi, zijn moeder heeft er model voor gestaan, het is 46 meter hoog, met sokkel mee 93 meter en het staat symbool voor de oude Amerikaanse opvatting van vrijheid, voor alle mensen zolang ze zich aan de wet houden. Vooral ook immigranten, van waar ook ter wereld. Maar dit is niet in overeenstemming met de heersende tijdgeest.

Waarom wil de Denktank juist nu een gigantisch kunstwerk? Een dag later heeft Het Parool deze vraag aan een van de leden, Steven de Waal gesteld. „Om te laten zien dat we het als ingenieursland nog steeds kunnen,” zei hij. „De enige symbolen van enige allure die we nu hebben zijn de Erasmusbrug en waterwerken.” Hij zei niet welke hij bedoelde. Afsluitdijk, Flevoland, Deltawerken, Maasvlakte. Dat hoeft ook niet. Ze zijn allemaal van één tot vier generaties geleden aangelegd. En ze zijn niet als monument bedoeld, maar hebben vooral voor buitenlanders die betekenis gekregen. Wij zijn eraan gewend.

Nederlanders hebben een zeker talent voor het uitvoeren van grote werken die later door het buitenland als monument worden beschouwd. Dat is al zo sinds in de Gouden Eeuw de Amsterdamse grachtengordel werd aangelegd. Voor monumenten die van het begin af als zodanig bedoeld zijn moeten wij naar het buitenland. Veel monumenten zijn op zichzelf niet veel bijzonders, maar worden dat pas door regelmatig gebruik, zoals het Nationaal Monument op de Dam.

Hoe komt het? W.F.Hermans is tot dusver de enige die geprobeerd heeft er een verklaring voor te geven. In zijn essay De lange broek als mijlpaal in de cultuur oppert hij dat het bergaf is gegaan met de Nederlandse beeldhouwkunst van het ogenblik waarop de kunstenaars hun beelden gingen aankleden. Thorbecke naakt op het Thorbeckeplein was heel wat beter geweest, voor Thorbecke zelf, voor het plein en voor de kunst. Dat is de strekking.

Hoe dit ook zij, als ik het goed begrijp wil de Denktank een monument oprichten voor grote prestaties die nog geleverd moeten worden. Zoals de heer De Waal zei: Over twintig jaar, als „grote problemen eindelijk zijn opgelost. Dan bedoel ik files, voetbalvandalisme en onderwijs”.

Lid van de Denktank is ook Loek Hermans die als minister van O.K. en W. in 1998 de ‘geweldvrije zones’ heeft ingesteld om het zinloos geweld te beteugelen. Zo’n zone is bijvoorbeeld de Voetboogstraat in Amsterdam, waar in 1996 Joes Kloppenburg is doodgeslagen. Een bordje met het opschrift Tolerance en Geweldloze zone markeert de grens van deze zone. Het hangt al een paar jaar ondersteboven en steeds roestiger. Kijk maar in de Wikipedia, daar is het ook doorgedrongen. Op een kunstmatig eiland een soort Vrijheidsbeeld op zijn hoofd, lijkt me een goed begin voor een nationaal symbool.