Derde golf

Afgezien van enkele zeer nuttige aanvullingen en correcties, zoals de opmerking dat voor beroepsgroepen als boeren de door mij geschetste gescheiden leefsferen van een mannelijke kostwinner en een niet-productieve huisvrouw nooit op die manier hebben bestaan, blijven veel van de reacties op mijn stuk ‘En nu op naar de derde golf!’ (Boeken, 12.01.07) gevangen in de erfenis van de jaren vijftig: het sociale arrangement, dat mannen de kost verdienen en vrouwen moederen. Weliswaar wordt daarop tegenwoordig gevarieerd en werken vrouwen vaak een aantal uren per week, maar het stramien is onaangetast gebleven.

Wat is daarop tegen? Veel. Bijvoorbeeld dat de ‘eigen keuze’ om de taken zo te verdelen dat de man voltijds werkt en de vrouw (deels) thuiszit, in het geval van echtscheiding voor vrouw en kinderen uitdraait op een treurig bijstandsbestaan. En ook dat kinderen opgroeien met een beperkt beeld van de seksen.

In de meeste bijdragen wordt bovendien het debat over vrouwen-en-werk gereduceerd tot moeders-en-werk, terwijl lang niet alle vrouwen moeder zijn en lang niet alle vrouwen er een kostwinner op na houden.

In mijn stuk wilde ik laten zien dat de tweedeling van mensen in twee naar sekse gescheiden sferen een historisch product is, en dat het dat geheel is waaruit we ons nu eindelijk eens zouden moeten bevrijden. Zo niet, dan blijft het gemodder. In de afwijzende reacties daarentegen blijven mensen de gevangene van hun sekse. Men bevrijdt zich niet van de categorisering als sekse, maar plaatst zichzelf daarbinnen en gaat dan wat frunniken aan de invulling. In plaats van vrouwen als individu te zien, worden zij (ook door zichzelf) categoraal gestereotypeerd als moeder-met-partner. Pas als vrouwen (en mannen) niet langer als sekse worden beschouwd, kunnen we bevrijd raken van de amputerende indeling van de mensheid in twee verschillende soorten met verschillende levensdomeinen en eigenschappen.

De prijs van die vrijheid is verantwoordelijkheid. Je kunt niet én als vrije, gelijke volwassene worden beschouwd én verwachten dat er voor je wordt gezorgd als je even geen zin hebt in werken.

In haar lezing ‘Are Women Human?’ constateerde de Engelse detectiveschrijfster en essayiste Dorothy Sayers (1893-1957) in 1938, dat een vrouw die aan haar werk is toegewijd, wordt gezien als een zonderling, terwijl van een hardwerkende man eenvoudig wordt vastgesteld dat hij van zijn werk houdt. Dat lijkt me nog steeds het geval. Sayers concludeerde: ‘Wat ieder menselijk wezen tegenstaat, is altijd te worden beschouwd als lid van een bepaalde klasse, níet als individueel mens’.

Van Jolande Withuis verschijnt in mei ‘De vrouw als mens. De mythe van het sekseverschil’.

Lees het artikel van Jolande Withuis ‘En nu op naar de derde golf! (Boeken, 12.01.07) en de meer dan veertig reacties daarop via www.nrc.nl/boekenblog