Verdeeldheid door raketschild VS

De regeringen van Polen en Tsjechië willen meewerken aan de bouw van een Amerikaans raketschild. Maar het plan is ook binnen de regeringen omstreden.

Het was maar een handjevol demonstranten dat deze week in Praag en Warschau protesteerde tegen de mogelijke bouw van een Amerikaans ‘raketschild’ op Tsjechische en Poolse bodem. Maar zij hebben er nu een machtige bondgenoot bij: hun eigen politici.

Die maken namelijk zo veel ruzie dat het raketschild er misschien wel helemaal niet komt. Zowel in Tsjechië als in Polen zaait het project, dat Europa en Amerika moet beschermen tegen raketaanvallen van ‘bandietenstaten’, verdeeldheid onder de bevolking en in de parlementen en de regeringen zelf.

De Tsjechische minister van Defensie Vlasta Parkanová noemde de tegenstanders van het schild deze week „parochialisten”. Wie afwacht totdat gevaarlijke terroristen toeslaan is naïef, zo luidde haar verweer tegen het verwijt dat Tsjechië zich, zestien jaar na het communisme, opnieuw laat knechten, niet door Rusland ditmaal, maar door de Verenigde Staten.

Ook de Poolse defensiespecialist Maria Wagrowska zou het „erg jammer”vinden als het schild er niet komt als gevolg van politieke strubbelingen. Zij ziet in het project een uitgelezen kans om de nationale veiligheid van Polen op te schroeven. Niet zozeer door het raketschild zelf, maar door de Amerikaanse militaire hulp die Polen in ruil voor de medewerking zou kunnen ontvangen.

Het raketschild maakt opnieuw duidelijk dat Centraal-Europa voor veiligheid niet naar Europa en de NAVO kijkt, maar naar Amerika. „Er is weinig vertrouwen in de NAVO”, zegt Wagrowska. „De Amerikanen kunnen militaire technologie leveren waar het bondgenootschap nog haalbaarheidsstudies naar verricht.”

Officieel heeft Polen nog geen positie ingenomen over het schild, maar dat de Polen welwillend tegenover het idee staan is duidelijk. Toch is hun houding naar Amerika ook sterk veranderd.

Toen Poolse soldaten in 2003 naar Irak togen, bleek al snel dat Warschau in ruil voor de troepen weinig had weten te bedingen, zelfs geen afschaffing van de visumplicht voor Polen die de VS willen bezoeken. Ook bij de verdeling van opbouwcontracten in Irak visten Poolse bedrijven achter het net. Ditmaal wil de regering haar huid duur verkopen. „Uit Irak is lering getrokken”, zegt Wagrowska.

In politieke wandelgangen kan beluisterd worden dat een Amerikaanse kapitaalinjectie in het Poolse leger wordt terugverwacht. De huidige Amerikaanse militaire steun aan Polen bedraagt slechts 30 miljoen dollar per jaar. Veel van de apparatuur die toegestuurd wordt is oud. De toegang tot nieuwe technologie is beperkt. Warschau zou nu zijn oog hebben laten vallen op mobiel afweergeschut, zoals de Patriot PAC-3.

Volgens Wagrowska eist Polen ook dat de Amerikanen de Poolse ambities binnen de NAVO ondersteunt. Zo zou Warschau graag zien dat het hoofdkwartier van een nieuw surveillancesysteem, AGS, in Polen wordt gevestigd. Het provinciebestuur van Poznan, in het westen van Polen, is al voorbereidingen aan het treffen om het ‘oog van de NAVO’ te kunnen ontvangen.

Maar de onderhandelingen over het raketschild zijn niet het grootste probleem. Dat is de politiek zelf. Tsjechië heeft na een slopende crisis van zeven maanden sinds twee weken pas weer een regering, van rechts-liberalen, christen-democraten en groenen. Die laatste coalitiepartner voelt weinig voor het raketschild en pleit voor een volksreferendum, een idee dat gisteren nog door premier Mirek Topolánek werd afgewezen. De oppositie ruikt een kans om meteen weer een nieuwe regeringscrisis te veroorzaken. De sociaal-democraten vroegen gisteren een spoedzitting van het parlement aan, die gepland staat voor 7 februari.

In Polen dreigen twee splinterpartijen in de regeringscoalitie van premier Jaroslaw Kaczynski voor problemen te zorgen. De ene wil „misschien wel” een referendum over de kwestie, de andere vreest voor een verdere verslechtering van de relatie met Rusland. Moskou ziet het schild als „een duidelijke bedreiging”, als „een vergissing” en als „een substantiële herschikking van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa”, ook al hebben de Amerikanen duidelijk gemaakt dat ze eerder aan Iran of Noord-Korea denken als ze spreken over ‘bandietenstaten’.

Voor zowel Tsjechië als Polen geldt dat de bevolking in meerderheid tegen het project is, omdat door de bouw van een raketschild juist een doelwit wordt geschapen voor terroristen. Toch denkt defensie-expert Wagrowska dat in ieder geval Polen zal instemmen met het project. „Ik zie nu al een zekere consensus in de politiek ontstaan”, zegt ze. „En als de VS komen met extra hulp kan ik me niet voorstellen dat het raketschild er niet komt.”