Venezolaans parlement zet zichzelf buitenspel

Revolutie per decreet. Het parlement van Venezuela heeft president Hugo Chávez de absolute macht gegeven om zijn ‘socialisme van de 21ste eeuw’ versneld te kunnen doorvoeren.

BUENOS AIRES, 1 FEBR. - Met een Noord-Koreaans aandoende eensgezindheid staken alle 167 Venezolaanse parlementariërs gisteren enthousiast hun hand op. Zo gaven ze te kennen dat ze hun controlerende, democratische taken afstaan om president Hugo Chávez nog meer politieke speelruimte te geven. Het Congres bestaat al twee jaar geheel uit chavistas na een verkiezingsboycot door de oppositie. De president, sinds 1999 aan de macht, voorspelt dat de revolutie die Venezuela het socialisme van de 21ste eeuw moet bezorgen nu „op maximale snelheid” gaat draaien.

Chávez kan nu regelen hoe er in de 26 miljoen inwoners tellende olienatie een „nieuw sociaal en economisch model” komt dat via herverdeling van de rijkdommen „grotere gelijkheid” van de burgers realiseert. De formuleringen van zijn absolute bevoegdheden zijn zo algemeen dat hij in feite over alles kan beslissen. Verwacht wordt dat Chávez in ieder geval verdere nationaliseringen zal afkondigen.

Volgens de vicevoorzitter van het parlement, Roberto Hernández, beleefde Venezuela gisteren een van de allerbelangrijkste momenten uit zijn geschiedenis, „te vergelijken met de glorieuze onafhankelijkheidsstrijd tegen Spanje”. Kritiek op het autoritaire karakter van de Bolivariaanse revolutie komt volgens hem slechts van de kleine „geprivilegieerde bovenklasse” die niet kan accepteren dat ze het alleenrecht op de nationale rijkdommen van het land kwijtraakt.

Professor José Manuel Puente, als econoom en politicoloog verbonden aan opleidingsinstituut IESA in Caracas, zegt desgevraagd dat de politieke manifestatie die zich gisteren in Caracas afspeelde hem sterk doet denken aan Duitsland in 1933. „Toen nam de Rijksdag een vergelijkbaar besluit ten faveure van Adolf Hitler. Dat was het begin van het einde van de democratie daar.”

Chávez ‘Middenklasse Venezuela zal snel het land verlaten’

Het parlement heeft Chávez in feite tot de eerste socialistische monarch gekroond. De leider zal naar verwachting weldra onder andere bepalen dat het gedaan is met de autonomie van de Centrale Bank. De president, een voormalige militair, is tot 2013 gekozen, maar heeft laten weten de Constitutie te willen veranderen waardoor hij tot zijn dood – hij is nu 52 jaar oud – aan de macht kan blijven.

Het is niet de eerste keer dat een politiek leider van Venezuela per decreet maatregelen kan treffen. Maar het is nooit eerder gebeurd dat alle staatsinstellingen en de economische motor – oliemaatschappij PDVSA – in exclusief linkse handen zijn.

Volgens hoogleraar Puente ontstaat er in Venezuela ook onder aanvankelijke aanhangers van Chávez steeds meer angst voor wat nu komen gaat. „De middenklasse zal in versneld tempo het land ontvluchten. En er zal ook een aanzienlijke kapitaalvlucht ontstaan. Er bestaat grote onzekerheid en vrees dat Chávez bepaalde vormen van privébezit, zoals bijvoorbeeld een tweede huis, gaat verbieden”, aldus Puente.

Ook een van de voornaamste ideologen van Chávez heeft twijfels over de huidige concentratie van macht in één persoon. De 63-jarige van oorsprong Duitse, in Mexico docerende wetenschapper en radicaal socialist Heinz Dieterich noemt de almacht van Chávez het zwakke punt van de Bolivariaanse revolutie.

„Als Chávez niet langer zijn functies kan uitoefenen als leider van het proces – wegens ziekte, een ongeluk of na tirannenmoord – stort het project zonder enige twijfel in. Er bestaat in Venezuela nog geen voorhoede van leiders, er zijn geen kaders van de media, geen eenheid over het revolutionaire gedachtegoed en geen vervangende leider die het proces kan gaande houden”, schreef Dieterich voor de verkiezingen van december jongstleden, op de revolutionaire website Rebelión. Het gedachtegoed van Dieterich over het socialisme van de 21ste eeuw is een van de voornaamste inspiratiebronnen van Chávez.

Achter gesloten deuren uiten meer ‘vrienden’ van Chávez kritiek. President Luiz Inácio Lula da Silva van buurland Brazilië heeft, zo schreven Braziliaanse kranten vorige week, Chávez op een recente regionale bijeenkomst in Rio de Janeiro gevraagd de radicale marxistische bombast te matigen. Chávez is bezig de reputatie van de hele Zuid-Amerikaanse buurt te grabbel te gooien, vindt Lula.

Op nadrukkelijk advies van Lula is Venezuela onlangs geaccepteerd als volwaardig lid van het economische samenwerkingsverbond Mercosur, waartoe ook Argentinië, Paraguay en Uruguay behoren. „Brazilië dacht Chávez beter te kunnen controleren als geïntegreerde partner. Maar het eigenzinnige gedrag van Chávez zal eerder leiden tot meer conflicten en de regionale samenwerking in gevaar brengen”, voorspelt professor Puente.

Het verzoek van Lula om matiging lijkt vooralsnog geen effect te sorteren. Chávez was vorige week nog maar koud thuis in Caracas en hij deed meteen weer wat hij ’t liefste doet: ruziemaken met de Verenigde Staten.

De Amerikaanse ambassadeur William Brownfield kreeg dreigend te horen dat hij mogelijk Venezuela wordt uitgezet. De diplomaat had gezegd het redelijk te vinden dat aandeelhouders van te nationaliseren bedrijven financieel worden gecompenseerd. Chávez acht die opmerking een ontoelaatbare inmenging in binnenlandse Bolivariaanse aangelegenheden.

Het is nu afwachten met welke decreten Chávez zijn socialistische omwenteling in de zwaarste versnelling zal schakelen. De leider heeft gisteren niet gereageerd op zijn benoeming tot alleenheerser. Venezuela zal waarschijnlijk pas zondagmiddag – in de wekelijkse urenlange uitzending van het televisieprogramma ‘Hallo President’ – van Chávez te horen krijgen welke nieuwe militaire marsorders worden uitgedeeld.