Een grotesk beeld van schoonheid

Hoe verhoudt beeldende kunst zich tot de media?

‘Ready Media’ belicht de media van alle kanten: imagovormend, manipulatief of als beeldengenerator.

Wat zegt ze nou? Als ik de barbiepop met lange rode lokken, een strakgetrokken gelaat, maat 32 en opgespoten lippen hoor zeggen dat het haar om innerlijke schoonheid gaat, kan ik mijn oren niet geloven. Waarom zou je jezelf anders zo laten toetakelen? Kunstenaar Julika Rudelius filmde voor Forever (2006) vrouwen in Amerika, pratend over hun leven en over schoonheid. Ondertussen wandelen ze langs de rand van hun zwembad, met op de achtergrond een kapitale villa.

Een grotesk beeld van wat schoonheid moet zijn – dat is wat de media bij deze vrouwen hebben bewerkstelligd. Of beter: een verschrikkelijke angst om niet langer jong en mooi te zijn. Daardoor beweegt én oogt een zestigjarige vrouw in Rudelius’ film als een tijdloze deerne met een maskerachtig gelaat. Alleen haar benen verraden haar leeftijd: de huid is niet strak, maar bobbelig en ingeteerd. De video van Rudelius maakt pijnlijk en integer duidelijk hoe de media ons alledaagse leven (kunnen) beïnvloeden en vormgeven.

De tentoonstelling Ready Media in Montevideo belicht de media van alle kanten: ze zijn imagovormend bij Rudelius, maar ze kunnen ook dienen als beeldengenerator waaruit door kunstenaars naar hartelust wordt geput. De Israëlische kunstenaar Sagi Groner bijvoorbeeld gebruikt voor zijn videowerk FAQ (2007) bestaande films, documentaires en archiefmateriaal, en creëert daar weer een video van die gaat over het leven, de dood, sociale ordes en wetenschap. Ready Media klinkt niet voor niets als een afgeleide van het begrip readymade: het kant-en-klare object dat de status van kunstwerk krijgt toegekend, zoals Marcel Duchamp ooit een pissoir tot kunst verhief.

Ready Media is onderdeel van de manifestatie Art in the New Field of Visibility, die deze weken gelijktijdig plaatsheeft in Montevideo, De Appel, De Brakke Grond en Maison Descartes. Doel is te onderzoeken hoe de media en de hedendaagse kunst zich tot elkaar verhouden. Dankzij internet kun je tegenwoordig de hele wereld laten meekijken in je privéleven. Uit de website Weeping Gallery van de Finse kunstenaar Sami Kallinen blijkt dat mensen hun verdriet tegenwoordig graag met volstrekt vreemden delen. Je kunt op internet een filmpje van jezelf uploaden, mits in tranen. Dat wordt dan weer afgespeeld in Montevideo op een tv-scherm. Soms kost het even om de waterlanders op te roepen, en een inzender stal zelfs de tranen van een vreemde: in schokkerige beelden, in het geniep is een meisje gefilmd dat op straat een uitbarsting heeft en wordt getroost door een vriendin. Privacy is een schaars goed sinds de meeste mobieltjes een camera bevatten.

Je zou verwachten dat Ready Media een klaagzang is over de rol van de media. Die zijn immers al decennialang onderwerp van kritiek, ook in de beeldende kunst. Feministische kunstenaars als Lydia Schouten, Adrian Piper of Carolee Schneemann vielen sinds de jaren zeventig het vrouwbeeld in de media en de beeldende kunst aan, en maatschappijkritische kunstenaars trachtten onder leiding van theoretici als Theodor Adorno en de Frankfurter Schule de sturende werking van de media te ontmaskeren. Maar de kunstenaars op Ready Media lijken er over het algemeen wel vrede mee te hebben dat de media zo’n grote rol spelen in ons alledaagse bestaan. Het is vooral het werk Wargasm (2003) van Patrick en Heather Burnett-Rose, een videoclip-achtige compilatie van beelden uit de oorlog in Irak, die ouderwets kritisch het mechanisme van Amerikaanse propagandamachines blootlegt.

Maar de Burnett-Roses zijn hier uitzonderingen. De meeste kunstenaars zien vooral de verschuiving van de nieuwe media richting het grote publiek: iedereen kan beroemd zijn. Kruip in het wollen, gebreide supermanpak van kunstenaar Anna Malz en voel je heel even een superheld. Haar werk SupermanSuit XXL bestaat, naast het enorme pak, uit een serie snapshots van dikke, dunne, zwarte, Aziatische en blanke mannen en vrouwen, in datzelfde zo comfortabel mee rekkende pak. De media zijn niet langer iets dat van bovenaf neerdaalt op de massa. Het individu is zelf nieuws geworden.

Of dat een goede ontwikkeling is, en of elke traan de moeite waard is om door een miljoenenpubliek aanschouwd te worden, blijft de vraag. Maar na het zien van deze evenwichtige tentoonstelling ben je je er weer even extra van bewust hoe de alom vertegenwoordigde media ons wereldbeeld sturen, vormgeven en beïnvloeden.

Ready Media.

T/m 10 feb te zien in het Nederlands Instituut voor Mediakunst Montevideo.

Nederlands Instituut voor Mediakunst, Montevideo, Keizersgracht 264, Amsterdam. Di t/m za 13-18u. Inl : 020-6237101, www.montevideo.nl