De resusaap heeft New Delhi bezet

In New Delhi zwerven groepen apen rond waar de overheid geen raad mee weet. Opstandige inwoners willen van ze af. Activisten maken zich zorgen.

Een resusaap in een noordelijke wijk van de Indiase hoofdstad New Delhi grijnst naar de camera. Foto AP *** FILE *** A Rhesus macaque grimaces as he hangs from a fence near the North Block area of New Delhi, India, Thursday, Oct. 9, 2003. A top court reprimanded civic authorities in the Indian capital for not doing enough to stop hundreds of monkeys in the city from terrifying residents, news reports said Thursday Dec. 7, 2006. (AP Photo/Manish Swarup) Associated Press

De bewakers met automatische wapens maken weinig indruk op ze. Net als de waakhonden. Dus heeft de Indiase parlementariër Sachin Pilot als extra beveiliging een langoerwalla ingehuurd, een man met een getrainde langoer-aap. Die moet zijn bungalow beschermen tegen zwervende, brutale resusapen. „Ze zijn voor niemand bang en bovendien gevaarlijk. Ze bijten mensen en halen zo maar je huis overhoop. Maar voor de langoer gaan ze op de vlucht”, zegt Neeraj Goshwami, de 20-jarige langoerwalla van Pilot.

Parlementariër Pilot woont in de chique Luytenswijk in New Delhi. Vlakbij bevinden zich veel overheidsgebouwen. In deze buurt heeft de gemeente inmiddels meer dan honderd langoerwalla’s gestationeerd. Wie rondrijdt door de lommerrijke straten, komt voortdurend groepen resusapen tegen, knabbelend aan een banaan of op zoek naar voedsel.

In veel overheidsgebouwen vormen de apen een ware plaag. Ze springen rond van de ene naar de andere kamer en laten rotzooi achter. Maar als de langoer, overigens een beschermd dier, met zijn zwarte gezicht op het toneel verschijnt en met zijn voeten stampt, dan zijn ze vaak snel weg.

De overheid van New Delhi wordt inmiddels van alle kanten juridisch bestookt als gevolg van de apenoverlast. In de stad zwerven naar schatting ruim zesduizend resusapen rond. Zelfs in de splinternieuwe metro hebben ze passagiers lastiggevallen en gebeten. Sommige zijn mogelijk besmet met hondsdolheid. Bewoners eisen dat de primaten structureel worden aangepakt: volgens hen hebben de langoers het probleem alleen maar verplaatst. Dierenactivisten roepen om permanente opvang voor de apen.

Volgende week beslist het Hooggerechtshof, na jarenlange rechtszaken, aangespannen door burgers en activisten, hoe New Delhi het apenprobleem moet oplossen. Want een beleid heeft het verantwoordelijke Ministerie van Milieu, dat zich wegens de rechtszaak vooralsnog van commentaar onthoudt, eigenlijk niet. New Delhi is een zogeheten unieterritorium met een eigen parlement.

Ooit, in een ver verleden, was New Delhi niet meer dan een verzameling dorpjes. In het ongerepte oerwoud om de nederzettingen heen leefden de resusapen ongestoord, en ze werden ongemoeid gelaten door de lokale bevolking. Maar in de tweede helft van de vorige eeuw kwam er een einde aan dat beschermde bestaan als gevolg van verstedelijking in het gebied.

Apenvangers lieten zich daarbij steeds vaker zien. Zonder enige terughoudendheid vingen zij de dieren in de bossen van New Delhi, waardoor groepen met hechte samenlevingsverbanden uiteen werden gedreven. De apen waren een lucratief exportproduct, bestemd voor laboratoria van buitenlandse multinationals. Tienduizenden apen verdwenen naar het buitenland. Een verbod op apenexport in 1978 maakte deels een einde aan deze praktijk. In India worden apen nog steeds gebruikt voor experimenten.

Opgejaagd in hun eigen bossen zochten de apen van New Delhi hun toevlucht in stedelijke gebieden, die bovendien maar bleven uitdijen. Illegale sloppenwijken, tempels en nieuwe woonwijken voor de opkomende middenklasse hebben de oerwouden en beschermde natuurgebieden van New Delhi gedecimeerd.

In de stad kunnen ze bovendien vaak op voedsel rekenen van toegewijde hindoes, die apen, net als koeien, als heilig zien. In de Ramayana, het klassieke Indiase heldenepos, staat de apengod Hanuman voor toewijding en wijsheid. Hij is een populaire god onder hindoes: op het Indiase Disney-tvkanaal is dagelijks een aflevering te zien van een veel bekeken tekenfilmserie over zijn avonturen.

„In de jaren tachtig woonde 15 procent van de apen uit deze regio in de stad, nu is dat 75 procent. Ze kunnen nergens meer naar toe. Er zijn bijna geen bossen meer”, zegt Iqbal Malik, India’s enige primatoloog. Ze heeft samengewerkt met de bekende Britse apenexpert Jane Goodall, die vorige maand overigens in India was en zich met een bezorgde brief aan premier Manmohan Singh in de apendiscussie heeft gemend.

Apen passen zich makkelijk aan aan het leven in de stad, zegt Malik. De stadsapen verwachten echter elke dag gevoed te worden. Krijgen ze geen eten, dan kunnen ze agressief worden en gaan ze zelf op zoek naar voedsel. „Ze zijn dominant, ze zullen uiteindelijk proberen de stad over te nemen. Het zijn vaak vrouwen en kinderen die gebeten worden, omdat die als zwakker worden gezien door de apen”, zegt Malik.

Een paar maanden geleden brachten activisten de overheid van New Delhi in verlegenheid met filmopnames van een apenasiel. Meer dan driehonderd apen zaten opgesloten in een grote kooi. Professionele begeleiding ontbrak, de kooien werden amper schoongemaakt, voedsel werd op de vloer gegooid tussen de ontlasting. Onder de apen waren ziektes uitgebroken. Sommige dieren hadden open wonden als gevolg van onderlinge gevechten.

De apenvanger bleek er een nogal wrede aanpak op na te houden. Met een ijzeren hengel ving hij de apen (om de nek of poot) en stopte er zes tot acht tegelijk in een kleine kooi, voordat hij ze naar het asiel bracht. Soms droeg hij vrouwenkleren, een sari, om de apen niet af te schrikken.

Primatoloog Malik zegt dan ook: „De overheid doet maar wat.” Apen zijn volgens haar wilde dieren die je niet kunt kooien. De stad New Delhi heeft een keer driehonderd apen overgeplaatst naar oerwouden in de deelstaat Madya Pradesh, zonder enige begeleiding. „Die beesten weten niet eens meer hoe het is om in een oerwoud te leven. Je kunt ze niet zomaar loslaten in het wild en dan de rug toekeren. Je moet een natuurreservaat voor ze stichten, waar serieus toezicht wordt gehouden.”