Ban moet zich nog bewijzen

Vandaag brengt VN-chef Ban Ki-moon een bezoek aan Nederland.

De opvolger van Kofi Annan maakte in zijn eerste dagen al meteen een lelijke uitglijder.

VN-chef Ban Ki-moon (midden met pet) bezoekt Kibera, een sloppenwijk in het Keniaanse Nairobi. Foto AFP United Nations Secretary General Ban Ki-Moon (C) walks through Kibera, Africa's largest slum, with the Head of UN habitat, Anna Tibaijuka (woman at right), 30 January 2007 in Nairobi, Kenya. Ban toured the slum as part of the Kenya Slum Upgrading Programme. AFP PHOTO / DON EMMERT AFP

Precies een maand hebben de Verenigde Naties nu een nieuwe leider. Maar wát voor leider de Zuid-Koreaan Ban Ki-moon eigenlijk is, heeft deze zacht sprekende diplomaat de wereld nog niet laten zien. Hij worstelt nog met zijn nieuwe rol. Hij moet zijn stem nog vinden en in de praktijk laten zien wat hij waard is.

Het begon niet goed. In de eerste dagen nadat hij in New York het roer van Kofi Annan had overgenomen, maakte hij meteen al een lelijke uitglijder. Ban negeerde dat de VN van oudsher tegen de doodstraf zijn: na de executie van Saddam Hussein zei hij dat ieder land zelf moet besluiten hoe het tegenover de doodstraf staat.

Haastig moest zijn woordvoerder de schade beperken door te zeggen dat de VN niet opeens hun verzet tegen de doodstraf hadden laten varen. En Ban zélf verzekerde journalisten vorige week dat hij het streven naar afschaffing van de doodstraf in de wereld echt steunt. De kwestie liet zien dat hij nog heel wat moet doen voor hij als kampioen van de mensenrechten wordt gezien, en voor hij internationaal het gezag heeft dat Kofi Annan wist af te dwingen.

Het kiezen van de juiste woorden is daarbij belangrijk. Een secretaris-generaal heeft weinig directe macht, en veel van zijn invloed en gezag ontleent hij aan zorgvuldig gedoseerde stellingnames – waarbij hij nooit uit het oog mag verliezen dat hij in de eerste plaats een ambtenaar is, die werkt voor de 192 landen van de VN en de vijftien landen van de Veiligheidsraad. Wil hij af en toe méér zijn, en een sleutelrol spelen op het wereldtoneel, dan moet hij allereerst zijn naam vestigen als effectief leider.

1Dat is dan ook de eerste opdracht die Ban moet vervullen. Mooie woorden zijn daarvoor niet genoeg. In de praktijk zal moeten blijken dat Ban ook zaken voor elkaar kan krijgen.

Deze week stuitte hij op de beperkingen van zijn mogelijkheden. Gesteund door vrijwel de hele wereld deed hij in Soedan een dringend beroep op president Bashir om nu eindelijk in te stemmen met een gemengde vredesmacht van de VN en de Afrikaanse Unie voor Darfur, de door aanhoudend geweld geteisterde regio in West-Soedan. Maar de Soedanese president trok zich niets aan van de voorman van de Verenigde Naties en liet hem met lege handen vertrekken.

2Als Ban een lijstje heeft met prioriteiten, dan staat – na het versterken van zijn eigen positie – op de tweede plaats het werken aan een oplossing voor Darfur. Al voor zijn aantreden noemde hij het lijden van de bevolking van Darfur „eenvoudig onacceptabel”. En hij zei ook dat er geen militaire oplossing is voor het probleem.

Dat betekent dat hij alle middelen uit de kast moet halen om voor elkaar te krijgen wat Kofi Annan niet lukte: Soedans steunpilaar China overhalen dat het de regering-Bashir onder druk zet om de vredesmacht van VN en Afrikaanse Unie te accepteren.

3/4Een derde taak die de nieuwe VN-chef zich gesteld heeft is het zoeken naar een oplossing voor de gespannen situatie rond de nieuwe kernmacht Noord-Korea en, een vierde taak, de onzekere toekomst van Kosovo. Maar veel bewegingsvrijheid heeft Ban in die kwesties niet. Als de leden van de Veiligheidsraad het onderling niet eens zijn, valt er voor hem weinig te bereiken.

5Een vijfde taak waar Ban voor staat, is het herstel van het aanzien van de VN in de wereld. Na een reeks schandalen – van corruptie op het hoofdkwartier tot seksueel misbruik bij vredestroepen – heeft de reputatie van de volkerenorganisatie ernstige schade opgelopen. En de starre bureaucratie van de VN is legendarisch.

Ban zal het bestuurlijk apparaat daarom moeten opschudden. Hij heeft alvast een voorproefje gegeven van de transparantie die hij voor de hele VN voorstaat, door opening van zaken te geven over zijn eigen financiën en door de bestedingen van het ontwikkelingsprogramma van de VN in Noord-Korea te laten onderzoeken door een extern bureau.

6Het aanpakken van de onderlinge verdeeldheid tussen de lidstaten is de zesde taak van Ban. De Amerikaans-Britse invasie van Irak heeft binnen de VN tot bittere twist geleid. En bij de ontwikkelingslanden van de zogeheten Groep van 77 (die in werkelijkheid inmiddels 130 landen telt) heerst al jaren grote onvrede over hun beperkte zeggenschap in de VN.

Ze hebben het gevoel dat te veel macht is geconcentreerd bij de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad (de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk). Daarom verzetten ze zich tegen veel hervormingsvoorstellen, die ze zien als een Amerikaans opzetje om hun macht nog verder te beperken.

Ban heeft de Tanzaniaanse minister van Buitenlandse Zaken Asha-Rose Migiro tot zijn plaatsvervanger benoemd, en zij zal verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse gang van zaken op het VN-hoofdkwartier. Met dit gebaar hoopt hij het vertrouwen van de Groep van 77 te winnen.

7Tot slot kan geen enkele VN-chef zonder een goede relatie met supermacht Amerika – en daar ligt de zevende taak voor Ban. Zijn benoeming dankt hij vooral aan de steun van de VS, die van hem verwachten dat hij zich anders opstelt dan Annan deed: meer aandacht voor de het efficiënt maken van de organisatie, en een minder grote neiging zich te profileren in brandende politieke kwesties. Het zal grote diplomatieke behendigheid van Ban vergen om de VS tevreden te stellen, zonder dat het ten koste gaat van zijn andere ambities.

Bekijk de speech van Ban Ki-moon bij zijn officiële benoeming en hoor Kofi Annan over de nieuwe VN-chef:http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5401856.stm