Oefenen op het hoofd van Litvinenko

Op Russische schietbanen hebben rekruten geoefend op een foto van de in november vergiftigde Poetin-criticus Litvinenko. Hij was dus niet de nobody die Moskou zegt dat hij was.

De foto van Litvinenko als doelwit op de schietbaan. Foto AP In this undated image made from television footage of Polish website Dziennik Online, a shooting target showing the image of Alexander Litvinenko, the former agent who was fatally poisoned in London last year, is seen at a private training center, in Moscow. Sergei Lysyuk, head of the Vityaz Center, a private center that trains security personnel and held a competition for Russian special forces, confirmed Tuesday, Jan. 30, 2007, that the center has used shooting targets showing the photo of Litvinenko. (AP Photo/Dziennik Online, HO) ** TV OUT IMAGE MUST BE USED IN ITS ENTIRETY ** Associated Press

‘Overloper’ Aleksandr Litvinenko was weinig geliefd onder Russische siloviki, mannen in uniform. Het portret van de in november met het radioactieve polonium vergiftigde luitenant-kolonel van de FSB diende zelfs als doelwit op hun schietbanen. zo blijkt.

Donderdag kwam de Poolse krant Dziennik met een foto van 7 november, toen Litvinenko al een week in een Londens ziekenhuis lag met symptomen van stralingsziekte. Daarop is Sergej Mironov te zien, voorzitter van de Federatieraad (de Russische Senaat) en wapenfanaat. Mironov bezoekt een toelatingsexamen van de ‘bruine baretten’ van de speciale politie-eenheid Vitjaz. Als doelwit op de schietbaan dient Litvinenko’s gezicht.

De Poolse krant verspreidde tevens een promotievideo uit 2002 van dezelfde schietbaan, waarop rekruten hun magazijnen legen op Litvinenko. De baas van de schietbaan, veteraan Sergej Lisjoek, zegt in de krant Kommersant dat hij ooit 1.500 Litvinenko-schietschijven kocht op een wapenmarkt in Moskou. Gewoon een boeventronie, dacht hij. Geen idee wie het was. Maar hoe zit dat met andere Russische schietbanen? Was ‘doelwit Litvinenko’ in massaproductie? Lisjoek zwijgt nu: hij heeft zijn mobiele telefoon uitgezet.

Dit alles bewijst weinig, behalve dat ‘overloper’ Litvinenko voor zijn dood niet de nobody was waarvoor het Kremlin hem uitmaakte. Nu het Britse onderzoek naar de poloniummoord doodloopt en Rusland poogt de zaak te politiseren, lijkt de moord toch een ‘bestelling’ door (elementen binnen) Russische geheime diensten. Die namen mogelijk aan dat polonium onvindbaar zou zijn.

Scotland Yard zwijgt discreet over het onderzoek, maar de Britse pers stelt dat het spoor is doodgelopen in Moskou. Voor de komst van de Britse speurders verklaarde procureur-generaal Tsjajka al dat de Britten weinig speelruimte krijgen en uitlevering van verdachten was uitgesloten. Dus kan het dossier dicht, want de hoofdverdachten zouden de Russische ‘zakenlieden’ Andrej Loegovoj en Dmitri Kovtoen zijn – die niet worden uitgewezen.

Het duo ontmoette Litvinenko medio oktober en op 1 november, de dag van zijn vergiftiging, om een informatiehandel op te zetten. Op 1 november leegde iemand een ampul polonium-210 in een theepot waaruit Litvinenko dronk in het Millennium-hotel. Die theepot werd daarna nog wekenlang gebruikt, de dienstdoende ober claimt dat zijn levensverwachting hooguit zes jaar is.

Een overgelopen KGB-agent beweert dat Scotland Yard nog een derde man in het vizier heeft die op valse paspoorten Londen in- en uitvloog, al dan niet met medeweten van duo Loegovoj-Kovtoen. Hij zou de ampul in de theepot hebben geleegd. Maar dat verklaart niet de poloniumsporen die Kovtoen vóór 1 november in Hamburg achterliet en soortgelijke ‘vroege’ poloniumsporen in Londen. Waren er twee aanslagen, de eerste mislukt, de tweede geslaagd? Of was de eerste ontmoeting een ‘generale repetitie’?

Nog steeds meer vragen dan antwoorden dus. Loegovoj noemde de aantijgingen gisteren „ongefundeerd en een leugen, puur en simpel”. Hij ziet zichzelf als getuige, niet als verdachte.

Officieel Rusland politiseert het onderzoek. Het Openbaar Ministerie opende in december een tegenonderzoek naar de vergiftiging van Kovtoen, die toen met symptomen van stralingsziekte in het ziekenhuis lag. De Russen wijzen met de vinger naar Poetins gezworen vijanden: de naar Israël uitgeweken Yukos-miljardair Nevzlin en Litvinenko’s broodheer, de ‘oligarch’ Berezovski, die in Londen politiek asiel geniet. Bewijs wordt daarbij niet geleverd. Russische kranten speculeerden deze week dat Londen Berezovski en de Tsjetsjeense gezant Zakajev tegen het duo Loegovoj-Kovtoen zou ruilen.

In dit klimaat is het nieuws over Litvinenko-op-schietbanen niet welkom. ‘Poolse propaganda’, oordeelden Russische media aanvankelijk. Maar gisteren erkende het Kremlin dat er op Litvinenko werd geschoten, al staat particulier trainingscentrum Vitjaz los van de speciale eenheid Vitjaz. Wat deels klopt: het centrum is volgens Kommersant in 2000 opgericht door Vitjaz-veteranen met als doel lijfwachten en bewakers op te leiden: werkverschaffing voor veteranen dus. Dat er in november ook actieve rekruten trainden, was volgens directeur Lisjoek omdat de stormbaan van Vitjaz werd verbouwd. Elders ontkent een woordvoerder van de Russische politie dat er ooit Vitjaz-rekruten op de stormbaan trainden. Crisiswoordvoering is nog steeds niet Ruslands sterkste punt.