‘Iedereen wilde de Hanzelijn’

De bouw van de Hanzelijn is gisteren begonnen. Minister Peijs is „na alle ellende met de hsl” voorzichtig over de tijdwinst van de lijn.

Lolke van der Heide

Graafmachines van New Holland ploegen zich een weg door de klei van de Dronthen-polder bij Kampen. Bouwbedrijven treffen hier in niemandsland voorbereidingen om onder het Drontermeer een spoortunnel aan te leggen. „Het water is maar kniediep”, zegt Jaap Balkenende, projectmanager Hanzelijn bij infrabeheerder Prorail. „Je kunt ook een dam aanleggen, maar we bouwen toch een tunnel om de vogels en het wild te sparen.”

Aanleg van een tunnel kost wel extra, maar demissionair minister van verkeer Karla Peijs, die gisteren het begin van de werkzaamheden aan de Hanzelijn van een officieel tintje voorzag, vindt dat het geld wel waard. „We hebben gekozen voor kwaliteit bij de aanleg van deze nieuwe spoorverbinding, niet per se de goedkoopste oplossing.” De totale kosten van de Hanzelijn zijn begroot op 900 miljoen euro, omgerekend 18 miljoen euro per kilometer. Jaap Balkenende noemt dat in vergelijking met andere grote infrastructurele projecten „niet extreem duur”. Hij verwacht niet dat de kosten zullen worden overschreden.

De Hanzelijn is het derde grote spoorproject in tien jaar. De Betuwelijn en de Hogesnelheidslijn Zuid (hsl zuid) zijn inmiddels opgeleverd en kosten veel meer dan begroot. Ingebruikname van beide verbindingen was voor dit jaar voorzien, maar is om verscheidene redenen vertraagd. Is de minister niet bang dat de Hanzelijn straks een derde duur project is waar Nederland mee zit opgescheept? „Nee, niet alles is een ramp. In tegenstelling tot de andere twee projecten heerst er rondom de Hanzelijn geen controverse. Deze verbinding wordt door iedereen in de omgeving gewenst”, zegt Peijs. Een ander verschil is dat de Hanzelijn deel gaat uitmaken van het hoofdnet van NS en ook zal worden gebruikt voor goederenvervoer. De Betuwelijn is alleen voor goederen, de hsl zuid is een speciale lijn met een eigen spoor. Peijs houdt „na alle ellende met de hsl-zuid” wel een slag om de arm over de tijdswinst die de nieuwe lijn zal opleveren. „Laat me maar voorzichtig zijn.”

Prorail, het overheidsbedrijf dat verantwoordelijk is voor aanleg en onderhoud van het spoor, gaat er vanuit dat eind 2012 de verbinding kan worden opgenomen in het spoorboekje. De treinroute tussen Amsterdam en Zwolle wordt door de Hanzelijn aanzienlijk bekort, terwijl ook Dronten aan het spoor komt te liggen. Hoeveel tijdwinst de nieuwe lijn precies zal opleveren kan Jaap Balkenende ook niet zeggen. Hij gaat uit van „minimaal 15 minuten”, maar dit is afhankelijk van de treinen die NS op het traject zal laten rijden. „Het spoor is in principe geschikt voor treinen die een snelheid van 200 kilometer per uur kunnen halen.” NS beschikt alleen niet over dergelijke snelle treinen. De huidige generatie treinen rijdt met een maximumsnelheid van 140 kilometer per uur; dit kan nog worden opgevoerd naar 160 km/u.

Een plaag bij de aanleg van grote infrastructurele werken was in het verleden de opstelling van bouwers, die onder meer door prijsafspraken de kosten opdreven. „We hebben de indruk dat dit bij de aanbesteding van de Hanzelijn niet is gebeurd, maar ik sluit het ook niet uit, want je krijgt het toch niet te horen”, zegt Balkenende. De manager van Prorail constateert dat er onder de bouwers een „andere cultuur” is ontstaan, die eerlijke concurrentie wel toestaat.

Hebben grote investeringen als de Hanzelijn nog wel hun nut? Directeur Carl Koopmans van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KIM) zei deze week in de gratis krant De Pers dat zeer weinig automobilisten overstappen naar het openbaar vervoer. Het zou daarom niet rendabel zijn meer geld uit te trekken voor het spoor. Minister Peijs bestrijdt dit: „Het reizigersverkeer van NS groeide vorig jaar met 7 procent. Koopmans baseert zich op oude gegevens.”

Geld opleveren zal de Hanzelijn niet, denkt Prorail. „Een kosten-batenanalyse pakt altijd negatief uit”, zegt een woordvoerder, „maar dat is ook het geval bij de aanleg van een snelweg.”

    • Lolke van der Heide