Een lastpost, maar wel een oprechte lastpost

Gerrit Zalm was gisteren voor het laatst bij de vergadering van ministers van Financiën in Brussel. Was hij nu boekhouder of Europeaan?

Hulde voor Frankrijk. Hulde voor Oostenrijk. Ongekende taferelen gisteren in de grote vergaderzaal van het Justus Lipsiusgebouw in Brussel waar de Europese ministers van Financiën voor de gebruikelijke januarivergadering bijeen waren. Hun Nederlandse collega Gerrit Zalm, de boekhouder, de man van beton, de mechanicus, il duro (de harde) zoals ze hem in Italië noemden, deelde zowaar complimentjes uit!

Eerst aan zijn Franse collega Thierry Breton die het overheidstekort van zijn land in 2006 onder de 3 procent had weten te brengen. Daarna aan Wilhelm Molterer, de kersverse christen-democratische minister van Financiën uit Oostenrijk. Een „uitstekend regeerakkoord” had hij met de socialistische coalitiepartners weten te bereiken, zei Zalm. „Het lijkt wel of je met liberalen in een kabinet zit in plaats van met socialisten.”

Een andere Gerrit Zalm nam gisteren afscheid van Brussel. „90 procent” was volgens hem de kans dat binnen enkele weken het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie is geïnstalleerd. Dan is het voor Zalm voorbij. In Den Haag, maar ook in Brussel, waar hij was opgeklommen tot de op één na langst zittende minister van Financiën en in die twaalf jaar zo’n 120 vergaderingen bijwoonde. Er was zodoende applaus en er waren waarderende woorden.

Gerrit Zalm, zullen ze hem missen in Brussel? „Enorm”, aldus de president van de Europese Centrale Bank, de Fransman Jean-Claude Trichet, gisteren. „Zalm is absoluut fantastisch geweest. Een man met wijsheid en sterke adviezen.” Soortgelijke geluiden van de Franse minister van Financiën Thierry Breton: „Ik mocht hem graag. Hij deed zijn werk goed.” Later in de vergadering zou dezelfde Breton aan Zalm vragen of hij diens compliment later in zijn persconferentie voor de Franse pers mocht vermelden. „Dat telt nogal”, aldus Breton. Dat hij daarbij de kritische Nederlandse kanttekening wegliet dat de ambities voor 2007 „een beetje mager” waren, verraste Zalm niet.

Dan was er nog Jean-Claude Juncker, premier en minister van Financiën van Luxemburg en voorzitter van de groep van dertien eurolanden. Hij noemde het vertrek van Zalm desgevraagd „een droevige realiteit, hoewel we veel debat en meningsverschillen hebben gehad. Voor Nederland is hij excellent geweest.”

Een lastpost, maar wel een oprechte lastpost. Zo gaat Zalm voor veel van zijn Europese collega’s de geschiedenis in. De zeeën gingen hoog toen hij in 2003 de strijd aanging met Frankrijk en Duitsland die zich niet aan de Europese afspraken over het terugdringen van hun financieringstekort hielden. Beide landen eisten soepelheid van Brussel. Nog meer bezuinigen zou ten koste gaan van de kwakkelende economie, stelden zij. Maar Zalm bleef zich beroepen op de regels van het Stabiliteits- en Groeipact. De gulden was niet voor niets opgegeven. Zalm verloor. Frankrijk en Duitsland kregen meer tijd om hun overheidshuishouding op orde te brengen. „Het Pact is geen strafwetboek. En wij zijn geen contractbrekers. Wij proberen slechts verantwoord economisch te handelen”, aldus een destijds briesende Duitse minister van Financiën Hans Eichel. Zalm begreep volgens hem niets van politiek en Nederland vergiftigde de sfeer.

Op zijn laatste persconferentie in Brussel liet Zalm die turbulente periode nog eens de revue passeren. „Als ik echt meen dat er wat mis is, durf ik dat ook wel te zeggen. Ik heb niet zo’n last van het non-interventiebeginsel dat veel van mijn collega’s aanhangen. Er zijn echt donkere tijden geweest. En dan ging men ervan uit dat Zalm wel zou vertellen wat er niet deugde. Voor een keer is dat niet erg, maar als je het vijf keer achter elkaar moet doen is dat wel veel. Ik kijk daar met weinig plezier op terug.”

En nu? Zalm moest gisteren constateren dat de economische situatie positiever is dan waarmee een paar maanden geleden rekening werd gehouden. Hij gaat dan ook „eigenlijk niet zo somber weg. Er is nu de oprechte wil onder mijn collega’s om de economisch goede tijden te benutten voor het aanleggen van een buffer voor mindere tijden. En in alle landen is sprake van hervormingen.”

Het functioneren van Zalm als hoeder van de schatkist is onbetwist. Maar was hij daarmee ook een Europees politicus? De Nederlandse europarlementariër Albert-Jan Maat (CDA) is zeer stellig: „Laten we gewoon reëel zijn. Zalm had een Nederlandse agenda en dat was het. Zijn sterke punt is dat hij de Nederlandse afdrachten aan Europa gelijk heeft getrokken met andere landen en dat hij zich sterk heeft gemaakt voor het handhaven van het Stabiliteitspact. Maar Europa is meer dan alleen geld. Als het op die rest aankomt is Zalm geen beeldbepalende politicus in Europa geweest.”

„Flauwekul”, aldus Zalm. „Het verhaal dat je een beste Europeaan bent als je maar gaat liggen en over je heen laat lopen, spreekt mij absoluut niet aan. Dat doen anderen niet, en ik dus ook niet. Onze positie in Brussel is dat men weet dat ze voor ons moeten oppassen want we kunnen onderhandelen. Ik ben een echte Europeaan, maar geen watje.”

Was Zalm met zijn fixatie op het geld dan wellicht het prototype van de Nederlander? Juncker: „Hij was typisch Zalm.”

    • Mark Kranenburg