‘Bush wil aandacht afleiden van Irak’

Gary Sick was Iran-adviseur van drie Amerikaanse presidenten. Hij denkt dat zijn land een oorlog met Iran niet aankan. De nieuwe Amerikaanse aanpak vindt hij gevaarlijk.

WASHINGTON, 31 JAN. - Geen dag of in Amerika komt een nieuw verhaal naar buiten over de boze bedoelingen van Iran in Irak. Gisteren meldde NBC News dat vertrouwelijke stukken van het Pentagon aantonen dat Iran wapens levert aan Iraakse opstandelingen die aanslagen plegen op Amerikanen in Irak.

De documenten zouden zijn aangetroffen in de officiële vertegenwoordiging van Iran in het Noord-Iraakse Arbil, waar Amerikaanse troepen drie weken geleden vijf Iraniërs arresteerden. De zender baseerde zich op anonieme regeringsbronnen.

Het schept een onbestemd klimaat: is Bush uit op oorlog met Iran? Vorige week schreef The Washington Post dat Amerikaanse militairen toestemming hebben om Iraniërs in Irak te arresteren of doden. De regering zou volgens berichten in diverse media deze week een stuk willen publiceren waarin voorbeelden van Iraanse betrokkenheid bij aanslagen in Irak zouden worden gedocumenteerd. En Bush geeft het ene na het andere interview waarin hij Iran waarschuwt voor militaire represailles, als het aanslagen op Amerikanen blijft steunen.

Het hangt samen met de slecht verlopende oorlog in Irak, zegt Gary S. Sick. Hij was Iran-specialist in de nationale veiligheidsraad onder de presidenten Ford, Carter en Reagan. Sick is nu hoogleraar op het Midden-Oosten Instituut van Columbia University in New York.

Volgens hem probeert Bush de aandacht af te leiden. „Dit verandert het onderwerp. Het verlegt de focus van het Iraakse drama naar de dreiging van Iran. Vanuit het gezichtspunt van de president niet onaantrekkelijk.”

De regering is met dit doel enkele maanden geleden al begonnen een ‘nieuwe’ coalitie in het Midden-Oosten te smeden. „Israël en conservatieve sunnitische landen – Egypte, Saoedi-Arabië, Jordanië – stellen hierin samen de groeiende shi’itische dominantie in de regio aan de orde. Ze zoeken de confrontatie met Iran.’’

Verbetering van de veiligheid van de Amerikaanse troepen in Irak kan Bush hiermee niet op het oog hebben, zegt Sick: het leeuwendeel van de aanslagen op Amerikanen wordt door sunnieten gepleegd.

Maar om de coalitie bijeen te houden, zullen de VS zich staalhard tegenover Iran op moeten stellen. „De Amerikanen zullen de coalitie laten zien dat het ze menens is, en dat ze bereid zijn het voortouw te nemen. Anders werkt dit niet.”

Het grote risico is dat deze strategie vereist dat de escalatie wordt opgevoerd. „Als wij gaan schieten op Iraniërs in Bagdad, wat de president een adequate reactie heeft genoemd, dan leunt Iran echt niet langer achterover. Dan zullen ze uit zijn op vergelding. En als wij op dat moment claimen dat Iran provoceert, dat Iran ons aanvalt, dan voer je de retoriek zozeer op dat iedereen gaat zitten wachten totdat de oorlog uitbreekt. Het wordt héél moeilijk een escalatie te stoppen als je er eenmaal aan bent begonnen.”

Je wandelt dan als het ware een oorlog in? „Ja, je wandelt een oorlog in. En ik denk daarom dat ook het Congres hier heel bezorgd over is.”

Volgens Sick hangt daarom veel de komende tijd af van het Congres. Dat kan, de ervaring met Irak in het achterhoofd, een actieve rol spelen in het beletten van onverhoedse acties.

„Er zijn in Washington duidelijk genoeg mensen die Iran willen bombarderen. Maar door de ervaring in Irak zal het moeilijk, zo niet onmogelijk voor de regering zijn om op een zelfde manier te werk te gaan.”

Want in feite, zegt hij, kan Amerika op dit moment geen oorlog met Iran beginnen. Volgens hem zal niet alleen de steun van het Congres ontbreken. Ook de kandidaten die een gooi doen naar het presidentschap in 2008, de Amerikaanse bevolking en de internationale gemeenschap („zelfs de Britten”) zullen zich tegen aan aanval op Iran keren. Bovendien zouden de consequenties in Irak catastrofaal voor de VS zijn.

„Er zijn mensen die de indruk wekken dat je het bij een snelle luchtaanval kan laten. Volstrekt niet realistisch. Dat zou alleen het begin zijn. Iran zou zeker terugslaan, en waarschijnlijk zeer hard.”

De Amerikaanse troepen in Irak zouden zwaar onder vuur komen te liggen. „Met als gevolg een veel groter en sneller stijgend Amerikaanse dodenaantal dan we tot nu toe hebben gezien. De shi’ieten hebben tot nu toe nauwelijks aanvallen op Amerikaanse troepen geleverd. Ze vallen elkaar aan, en ze vallen sunnieten aan, maar zij hebben de Amerikaanse troepen voornamelijk buiten hun gevechten gehouden. Dus dat zou een enorme escalatie betekenen.”

De VS kunnen dat alleen beantwoorden met grondtroepen. „Maar wij hébben geen grondtroepen meer. De enige oplossing zou herinvoering van de dienstplicht zijn: de impopulairste maatregel die je op dit moment kan nemen. Dus het is echt geen kwestie van de president die op een ochtend wakker wordt en zegt: weet je wat, we bombarderen Iran. Dat kan gewoon niet.”

Het grote gevaar van de nieuwe Amerikaanse aanpak in het Midden-Oosten ligt op de lange termijn, zegt Sick. „Ons optreden draagt bij aan de sektarische verdeeldheid in het Midden-Oosten. Sunnieten en shi’ieten zullen niet alleen in Irak slaags raken – waarvoor wij de basis hebben gelegd – maar die strijd verspreidt zich over de rest van de Arabische wereld. Dat is de zéér gevaarlijke uitkomst voor de lange termijn. Dus ik vrees dat we een beleid hebben ontwikkeld dat een nog groter probleem creëert dan we al hebben.”

Het doet hem denken aan de manier waarop de Verenigde Staten in de jaren tachtig de Sovjet-Unie uit Afghanistan dwongen. „We werkten samen met moslimfanatici om de Sovjets daar te bestrijden. We trainden en bewapenden ze. Ze wonnen. Maar toen ons doel was bereikt, wilden zij doorgaan met vechten: het heeft uiteindelijk geresulteerd in de Talibaan en Al-Qaeda.

„Ik zie een zelfde situatie ontstaan nu we een coalitie in elkaar zetten om ons korte-termijnprobleem in Irak op te lossen. We zullen nog generaties met de consequenties moeten leven: de etnische zuiveringen in Irak zijn slechts het begin.”

    • Tom-Jan Meeus