Voorspellende lever

De Etrusken woonden in Italië, tussen de Arno en de Tiber, op de Po-vlakte en in Campanië. Vanaf zo’n 700 voor Christus kwam hun cultuur tot bloei. Ze waren meesters in het bewerken van ijzer en brons. Bronzen spiegels, askisten en sarcofagen, voorzien van mythologische voorstellingen, getuigen van hun verdwenen wereld. „De Etrusken spraken een niet-Indo-Europese taal, kenden democratie en vrouwenemancipatie en waren opmerkelijk religieus”, vertelt klassiek archeoloog dr. Bouke van der Meer. „Zo raadpleegden ze de schapenlever en de bliksem en legden hun sacrale kennis vast in boeken.”

Wat valt er te zien aan een schapenlever?

Van der Meer: „De Etrusken beschouwden die schapenlever als een microkosmos, die de macrokosmos weerspiegelt. Er is een bronzen model bewaard gebleven, de Lever van Piacenza. Die is aan de onderzijde verdeeld in 16 vakjes, die de hemelindeling weerspiegelen. Bij elk vakje horen een of meer goden. Beschadigingen, inkepingen en kleurpatronen in die vakjes waren aanwijzingen dat de bijbehorende goden wellicht vertoornd waren. Nu kunnen schapenlevers inderdaad allerlei ziektebeelden vertonen. Op moerassige gronden heerst bijvoorbeeld leverbot, waarbij wormen allerlei gaatjes in de lever boren.

Voor zo’n voorspelling werd de hele lever uit het offerdier verwijderd. Een complete schapenlever heeft een piramidaal uitsteeksel, de processus pyramidalis of kop. Als die kop er op zat, was dat een gunstig voorteken.”

En als die kop ontbrak?

„Dan zag de toekomst er slecht uit. Ik ben voor mijn onderzoek heel wat abattoirs afgereisd en slagers hebben mij verzekerd dat de kop maar heel zelden ontbreekt. Misschien werd er wel eens met de uitslag gefraudeerd om een machthebber te behagen.”

Werd hier in brede kring waarde aan gehecht?

„Bij de Etrusken stonden de zieners in hoog aanzien. Het leverschouwen is ook uit Griekenland bekend en uit Mesopotamië zijn duizenden kleitabletten met leverschouwrapporten bewaard gebleven. Maar het Etruskische systeem was veel preciezer en meer verfijnd.

Toen Etrurië omstreeks 80 voor Christus geromaniseerd werd, werd het Etruskisch binnen twee generaties door het Latijn verdrongen. De Romeinen namen veel van de Etrusken over. Voor elke belangrijke beslissing huurden ze Etruskische zieners in, al hechtten de Romeinen zelf waarschijnlijk meer aan de vlucht van de vogels als voorteken. De leverschouw diende dan als double check. Uiteindelijk verbood de christelijke keizer Constantijn deze ‘heidense gewoonte’.”

Een bizarre traditie…

„Ach, mijn studenten lezen in de Metro of de Spits nog altijd trouw hun horoscoop.”