Morele kunst vol onbetrouwbare tieners

A. Thauberger: ‘A Memory Lasts Forever’, 2004, 31 min., video still

Tentoonstelling: Althea Thauberger, Alone Again (In the Likeness of Life). T/m 25 febr in BAK, basis voor actuele kunst, Lange Nieuwstraat 4, Utrecht. Inl: www.bak-utrecht.nl, 030-2316125

Althea Thauberger (1970, Saskatoon, Canada) maakt haar kunstwerken samen met jongeren. Het zijn intensieve samenwerkingsprojecten met verschillende groepen, meestal adolescenten, die resulteren in collectieve performances. De jongeren, allemaal amateurs, zingen en acteren. Thauberger ensceneert en legt vast. Het Utrechtse kunstcentrum BAK presenteert nu Thaubergers eerste Europese solotentoonstelling met één audiowerk en vier video’s die het midden houden tussen bewegingstheater, musical en film.

Thaubergers werk past in een jonge traditie – kenmerkend voor de hedendaagse kunstpraktijk in Vancouver – waarin het sublieme natuurschoon in schril contrast staat tot de realiteit van de kunstmatige grootstedelijke cultuur. Haar werk sluit in dat opzicht aan bij dat van bekende Canadese kunstenaars als Rodney Graham, Stan Douglas en Jeff Wall. Maar anders dan bij haar stadsgenoten is in Thaubergers kunst het sociale aspect essentieel, en delft de artistieke kwaliteit het onderspit.

In Northern (2005) ligt een groepje jongeren voor dood op een ontbost stuk land in een uitgestrekte vallei. Langzaam beweegt de camera langs de rij lichamen, ze zijn verfomfaaid alsof ze zijn aangespoeld na een storm op zee. Een helikopter arriveert, een meisje stapt uit. Ze rammelt aan de eerste persoon die ze ziet, roept haar naam en wekt haar tot leven. Samen wekken ze op dezelfde manier de volgende. Als een omgekeerd dominospel richt de een na de ander zich op.

In de video figureren boomplanters uit Alberta, die maandenlang bezig waren geweest een gekapt bos opnieuw aan te planten. In een geïsoleerd kamp in de Canadese wouden ontwikkelde Thauberger de performance in samenwerking met de groep. Mogelijk symboliseert de wederopstanding van de jongeren het nieuwe leven van het bos. Maar de exacte bedoeling van deze bombastische vertoning blijft onbekend.

In een ander videowerk, A Memory Lasts Forever (2004), worden de hoofdrollen vertolkt door vier tienermeisjes. Eén voor één spelen ze hetzelfde verhaal: in het zwembad van een buitenwijkvilla treffen de beschonken pubers een verdronken hond. De meisjes spelen het baasje van het verdronken huisdier: hysterisch ‘Oh my God’ uitroepend, giechelend. In de context van de populaire beeldcultuur ogen de beelden van de meisjes vertrouwd: het zouden audities voor een soap kunnen zijn. De reacties zijn zo clichématig dat je je afvraagt hoe cultureel bepaald hun omgang met een traumatische gebeurtenis is. Maar dan heffen de meisjes een lied aan waarin zij, opkijkend naar de hemel, om vergiffenis vragen voor hun zonden. Zoekt ieder mens in momenten van vertwijfeling naar een hogere macht? Met Mariah Carey-achtige uithalen en uitbundig vertoon van hartzeer zingen ze alle vier een devott, zelfgecomponeerde song. De vroomheid van de tieners is even hol en onbetrouwbaar als hun tranen en dat maakt de film pathetisch en moralistisch. Thaubergers gestileerde meiden zijn gespeend van de kenmerkende kwetsbaarheid van tieners zoals je die treft op de foto’s van Rineke Dijkstra. Deze jonge vrouwen houden van de camera en doen alles om de kijker van hun X-factor te overtuigen. De onschuld van de jeugd is misschien door de media vermoord, maar dat gebeurde lang voor de opnames van deze film.

Kunst die zo sterk leunt op de inbreng van amateurs, heeft een sociale functie.

De relatie van het individu ten opzichte van het collectief is het universele thema van Thaubergers werk. Maar wat ze ons precies voor wil spiegelen, is onduidelijk. De taferelen zelf zijn te ongeloofwaardig om er een les uit te kunnen trekken. En van een esthetische bekoring is evenmin sprake. Daarvoor zit het amateuristische acteerwerk het kijkplezier te zeer in de weg.

    • Manon Braat