Help het kind, steriliseer de ouder

Incapabele ouders, denk aan verslaafden of aan psychisch gestoorden, moeten verplicht worden gesteriliseerd.

Want adoptie van hun kroos is vaak veel schadelijker.

Kamerlid Anouchka van Miltenburg (VVD) wil dat het kabinet bestudeert hoe slechte ouders gedwongen kunnen worden hun kind na de geboorte af te staan. De boodschap zou beter kunnen luiden: laat slechte ouders geen kind krijgen.

Van Miltenburg trekt zich terecht het lot aan van kinderen geboren bij volstrekt incapabele, veelal ernstig psychisch gestoorde en/of verslaafde ouders. Toch is ze er tegen om bepaalde vrouwen het recht te ontnemen kinderen te krijgen. Liever laat ze deze kinderen geboren worden om hen daarna meteen na de geboorte in een pleeggezin te plaatsen.

Ik zou verder willen gaan: maak adoptie van deze kinderen gemakkelijker. Toestemming van deze incapabele ouders zou niet nodig moeten zijn. Met adoptie is de juridische status van ouders en kind meteen verzekerd.

Daar gaat het in deze discussie echter niet om. Verplichte sterilisatie – ik spreek liever van preventieve sterilisatie – is de principiële kwestie. Waarom zou dit niet kunnen, terwijl het toch overduidelijk kan zijn dat een of twee volwassenen absoluut niet adequaat voor een kind kunnen zorgen? Denk bijvoorbeeld aan ouders die door psychiatrische problemen niet in staat zijn voor zichzelf te zorgen, laat staan voor een kind. Dat geldt eveneens voor ernstig alcohol- of drugsverslaafden.

Natuurlijk is het niet altijd eenvoudig in te schatten of mensen incapabele ouders zullen zijn. Overwogen kan worden een commissie van vijf of zeven deskundigen – mede bestaande uit een kinderpsychiater, orthopedagoog, klinisch psycholoog, een jurist familie- en jeugdrecht en een maatschappelijk werker – te laten oordelen in gevallen waarbij potentieel ouderschap ter discussie staat. Met indringende gesprekken zou de commissie moeten proberen de ouders in spe ervan te overtuigen dat het krijgen van een kind niet in hun belang is en zeker niet in het belang van het kind. Afhankelijk van de vooruitzichten zouden de commissieleden kunnen besluiten tot tijdelijke of permanente preventie. Advies van de commissie is bindend. Het ministerie van Justitie of Volksgezondheid, Welzijn en Sport benoemt de leden.

Waarom pleit ik voor sterilisatie en niet voor adoptie? Een jarenlange praktijk van onderzoek en persoonlijke contacten met volwassen geadopteerden heeft mij geleerd dat het ‘afgestaan zijn’ een inbreuk doet op de kwaliteit van het leven. Dit ‘tekortgedaan zijn’ wordt dan nog versterkt door het weten af te stammen van dergelijke incapabele mensen. Identificatie of vereenzelviging met deze ouders – het fenomeen dat onverbrekelijk verbonden is aan de kind-ouderrelatie – heeft daarmee een ernstig negatieve basis. Het wordt dan voor deze kinderen buitengewoon moeilijk om te komen tot een gezonde mate van zelfrespect en zelfwaardering.

Deze negatieve fundamenten van hun leven zijn door pleeg- of adoptieouders niet ongedaan te maken, hoe groot hun inzet en liefde voor het kind meestal ook is. Door de absolute vrijheid van het ‘recht op kinderen te krijgen’ te hanteren, bouw je de onvrijheid van het zo verkregen, hulpeloze kind in. Het kind is dan immers meteen na geboorte een persoon over wie principiële beslissingen genomen moeten worden. Wat kinderen in principe willen – opgroeien bij de eigen ouders – is bij voorbaat onmogelijk.

Op 30 december stond in NRC Handelsblad een artikel over geadopteerden (‘Geadopteerden ageren tegen hun adoptie’), waaronder de Koreaanse geadopteerde Sonja van den Berg. Zij zei: „Ik geloof niet in het verhaal dat adoptie een verrijking van je leven is. Het is iets dat me is overkomen, iets waarover ik zelf niets te zeggen had.” Met andere woorden, laten we niet te gemakkelijk denken over ‘adoptie’ als vanzelfsprekende oplossing voor kinderen die helemaal niet geboren hadden hoeven te worden. Laten we de moed hebben om verder te kijken dan de nu door het ministerie van Justitie voorbereide vergemakkelijking van uithuisplaatsing en vereenvoudiging van de positie van pleegouders. Hoe zinvol dit laatste ook is.

René Hoksbergen is emeritus hoogleraar adoptie aan de Universiteit Utrecht.

Lees het artikel ‘Geadopteerden ageren tegen hun adoptie’ op nrc.nl/opinie

    • René Hoksbergen