‘Schoonheid wolken is antithese oorlog’

Wiskunde en schilderkunst ontmoeten elkaar in de films van James Benning. De Amerikaan is in Rotterdam. „Ten Skies is ook een reactie op het oorlogsregime van Bush.”

Still uit ‘Ten Skies’ van James Benning

Iedereen heeft wel eens op z’n rug op een grasveld naar de wolken liggen kijken, maar hoe goed hebben we ze eigenlijk gezien? De Amerikaanse experimentele filmveteraan James Benning (1942) maakte er een film over: 10 x 10 onafgebroken shots (één filmrol per keer) van Californische luchten.

Ten Skies (2005) is te zien op het Filmfestival Rotterdam, samen met de film die Benning daarna maakte: One Way Boogie Woogie/27 Years Later, eigenlijk een remake van een film uit 1977; die bestaat uit zowel het origineel als versie twee. 2 x 60 dezelfde shots dus van precies 60 seconden, gefilmd in industrieel Milwaukee. Met al z’n kleine absurdistische verstoringen van het frame een ‘surrealistische komedie’ volgens de maker.

Beide films documenteren het voorbijgaan van de tijd. Met name in Ten Skies is het verbazingwekkend hoeveel er in de lucht boven ons gebeurt: er zijn net zoveel wolkenverhalen als er filmverhalen zijn, en in 10 minuten tijd kan zelfs in zonnig Californië een ogenschijnlijk onbeweeglijke lucht totaal van aanzien veranderd zijn. Ten Skies en One Way Boogie Woogie/27 Years Later (een hommage aan Mondriaans ‘Broadway Boogie Woogie’) zijn radicaal en compromisloos, maar terwijl je er als toeschouwer beter van leert kijken, knipogen de films naar je, waardoor ze ook toegankelijk zijn. Benning is zelf in Rotterdam. „Voor Ten Skies heb ik ongeveer 40 filmrollen van 10 minuten gebruikt. Het tweede shot in de film, was het eerste dat ik draaide. Normaal gesproken is de lucht van Californië waar ik woon smogblauw en niet zo spectaculair, maar dit was na een brand, waardoor er witte en donkere rookwolken te zien waren en er een hoop gebeurde. Zo’n lucht krijgt dan plastische, sculpturale kwaliteiten. De film is een tweeluik met de film die ik daarvoor maakte, 13 Lakes (2004). Het zijn allebei films waardoor mensen zich misschien na afloop realiseren dat zij zelf niet het eeuwige leven hebben, dat de natuur zich wellicht herstelt van alle verwoesting en vervuiling die de mens haar aandoet, maar dat de mens het zelf waarschijnlijk niet overleeft. We zijn als een op hol geslagen kolonie bacteriën. Ten Skies is ook een reactie op het oorlogsregime van Bush, een meditatie op iets vredigs, omdat de schoonheid van de wolken de antithese van oorlog is.”

De montage van One Way Boogie Woogie/27 Years Later is gestructureerd rondom de drie Volkswagens station die in diverse van de 1 minuuts-film-grapjes voorkomen: „Een rode, een blauwe en een groene, de Mondriaan-kleuren, al geloof ik niet dat Mondriaan veel groen gebruikte.” Bennings films draaien in een programma dat het verdwijnende 16mm-filmformaat in het zonnetje zet. Is het voor hem ondenkbaar om ooit op digitale video over te gaan? ,,Gelukkig vraag je niet waarom ik niet op 35mm ga draaien, want dat staat voor een filmindustrie die ik verafschuw. Momenteel werk ik aan twee films die misschien wel mijn laatste film-films zijn, om twee redenen: ten eerste worden de film laboratoria steeds slechter en ten tweede gaat ook de kwaliteit van de filmprojecties steeds meer achteruit. Digitale video heeft dezelfde politiek als 16mm: het is iets wat je helemaal zelf kunt doen, tot aan de montage toe. Ik vind het wel een spannend idee om weer helemaal opnieuw te moeten beginnen met leren en een medium onder de knie te krijgen. Bovendien biedt het ook mogelijkheden: je zou een filmshot kunnen maken dat de invloed van licht op je ervaring van een landschap laat zien; dat zou je als de techniek het toelaat zonder schnitts 24 uur kunnen laten duren!”

Ten Skies en One Way Boogie Woogie/27 Years Later zijn nog te zien op het Filmfestival Rotterdam op dinsdag 30 januari om respectievelijk 12.15u en 14.45u in Cinerama 7. Informatie: www.filmfestivalrotterdam.com

    • Dana Linssen