De ondraaglijke traagheid van bestuur

In Denemarken werd het aantal gemeenten dit jaar in één klap meer dan gehalveerd.

Dat soort bestuurskracht is in Nederland ver te zoeken.

In Denemarken is een wonder gebeurd, meldt het commentaar van nrc.next op 18 januari 2007. Het aantal provincies is in dat land teruggebracht van veertien naar vijf, het aantal gemeenten van 271 naar 98. De gemiddelde Deense gemeente telt nu 55.000 inwoners.

Fuseren of gefuseerd worden was het recept in Denemarken. Binnen de korte periode van een halfjaar moesten de gemeenten mogelijke fusiepartners aangeven. De Deense commissie, die 173 gemeenten en 9 provincies ophief, stond onder leiding van een directeur van een verzekeringsbedrijf, die politieke rugdekking kreeg van de Deense premier.

De sleutel tot het succes was het vermogen snel beslissingen te nemen op centraal niveau. Wat een verschil met mijn ervaringen in Friesland!

Sinds december 2003 ben ik burgemeester van een kleine Friese plattelandsgemeente. In februari 2004 begon het praten over onze bestuurskracht. Acht gemeenten in de Zuidwesthoek, de Friese commissaris van de koningin Ed Nijpels en de gedeputeerde Ploeg zaten om tafel.

De provinciale bestuurders waren bereid knopen door te hakken, maar de gemeenten lagen dwars. Het gevolg: zelfevaluatierapporten, rapportages naar Provinciale Staten, discussies in colleges, gemeenteraden en allerhande commissies. Dat was ónze aanpak: papier produceren en oeverloos praten.

Dus stelde ik vorig jaar voor om met vier gemeenten in zuidwest-Friesland verder te gaan. Met Sneek als grotere centrumgemeente en drie kleinere buurgemeenten. Dat heb ik geweten. Hoon en agressief gedrag van de overige gemeenten was mijn deel. Zij voelden zich buitengesloten. De angst regeerde. Want, stel je nu eens voor dat zo’n initiatief zou aanslaan of, erger nog, dat het ooit wat zou worden tussen die gemeenten?

Nee, liever geen geen grootse plannen die de landelijke rust verstoren of de bestuurlijke cultuur op de proef stellen. Alles moest maar zo blijven als het was. Als laatste redmiddel wordt nu het referendum uit de kast gehaald. Het salomonsoordeel van de eigen inwoners. De poldercarroussel op zijn best. We draaien onze rondjes, maar komen geen meter vooruit.

Vorige week, drie jaar na het eerste gesprek in 2004, zaten we wederom broederlijk bijeen. Besluiten nemen kon niet. Vanwege één dwarsliggende gemeente. Hoe ondraaglijk traag is ons openbaar bestuur. Een diepe buiging voor de Denen.

Thea de Roos-van Rooden is burgemeester van het Friese Gaasterlân-Sleat.

De Praktijk is een rubriek over een actuele kwestie met een persoonlijke toon. Stuur uw bijdrage, met personalia, naar opinext@nrc.nl

    • Thea de Roos-Van Rooden