De lantaarnpaal van Gerard Reve

Ergens in een Hilversums depot staat het nationale quizdecor. Er hangt een briefje aan met als opschrift Nationale X-test. Voor x kan iedereen zelf invullen wat het moet zijn – bijbel, nieuws, spelling – verder gelden alle aanwijzingen voor alle ‘tests’. Met het decor kunnen vakken gemaakt worden waarin je groepen zet die je een naam geeft: „De boeren”, „De cultuurbewaarders” en waar je verder niets mee doet. Er zijn zeteltjes voor een stuk of zes zogenaamde BN’ers, zoals de tatoeagekoning van Nederland. Er is een apart fauteuiltje voor de deskundige. Er is de dubbele presenteerdesk voor het presentatieteam, bestaande uit een man en een vrouw die elkaar als automaten afwisselen en waarvan de vrouw altijd een paar onzinvragen mag stellen aan de groepen in de vakken. (Vrouwen brengen het ménselijke element erin, hè.) Er is ergens een bandje met zenuwenmuziek voor op de achtergrond. En ook is er ergens een bureautje waarachter een paar onderbetaalde cynici vragen zitten te verzinnen: „Welke oud-politicus was een topattractie bij Lowlands 2005?” Je kon ook punten verzamelen in De Nationale cultuurtest door te weten dat er in Nederland géén standbeeld is opgericht voor amazone Ankie van Grunsven of dat Reve geëerd is met een lantaarnpaal. Welke bijnaam kreeg Rita Reys; wie schiep Jip en Janneke; hoeveel balletten maakte Hans van Manen in veertig jaar; „Joost van den Vondel wordt gezien als één van onze grootste dichters”, ja zo wordt-ie gezien, het is maar ‘een mening’ natuurlijk; Albert Verlinde werd op een dag met kunst ‘geconfronteerd’ en herinnert zich dat nog heel goed, leuk hè; welk erfgoed staat níét op de monumentenlijst, welk stuk schreef Vondel níét… wat een diepe onzin, wat een volkomen minachting voor wat kunst en cultuur misschien zouden kunnen betekenen. Als je nu toch een televisie-uitzending maakt, dan kun je toch wel eens wat laten zíén van al die dingen die we onder ‘cultuur’ verstaan? Dat er gevraagd wordt wie ‘Het joodse bruidje’ schilderde, prima, dat is inderdaad iets dat elke Nederlander zou moeten weten. Maar laat dat bruidje dan eens rustig zien, vertel er eventueel wat over en beperk je niet tot een snel klein plaatje. En waarom een vraag naar schilderijtitels van Vermeer: „Welk schilderij heeft Vermeer níét geschilderd?”en dan alleen maar vier titels geven, niet vier schilderijen laten zien. De als deskundige aangetrokken hoogleraar middeleeuwse letterkunde Herman Pleij sprak terecht over ‘willekeur’ en verlangde naar een nationale canon.

Het valt niet mee om iets serieus en mogelijkerwijs ingewikkelds op de televisie te laten zien. Tien, voorheen Talpa, had zaterdagavond een historisch-Romeinse avond, met twee delen uit een van de BBC gekochte serie over de opkomst en ondergang van het Romeinse rijk en een ‘documentaire’ over Spartacus en wat blijkt: Romeinen zijn net gnoes in een natuurfilm. Je komt voornamelijk te weten dat er heel veel gedood worden.

Als ze niet vechten, praten de legerleiders met elkaar als Engelse oxfordians: „It’s not again about that poetry business, is it?”, en ook de Spanjaarden en de joden spreken keurig Engels wat het leven heel veel makkelijker gemaakt moet hebben voor de Romeinen.

Over de beloofde opkomst en ondergang van het Romeinse rijk word je overigens niets wijzer. Wat het belang was van Tiberius Gracchus, die zo maar lukraak in het eerste deel centraal stond, blijft duister. Alles blijft eigenlijk duister en je bent blij met je boekenkast – een halve bladzij Robin Lane Fox maakt meer duidelijk dan twee uur film.

Reageer op deze column via www.nrc.nl/ogen

    • Marjoleine de Vos