Christelijk worstelen in de VS

Alexandra Pelosi gebruikt de bekendheid van haar moeder Nancy, de democratische politica, voor de promotie van haar documentaire over christelijke conservatieven.

Een christelijke familie in het Amerikaanse ‘heartland’. documentaire van Alexandra Pelosi Foto VPRO VPRO

Tom-Jan Meeus

Ontdaan keek Nancy Pelosi (66) rond. De eerste vrouwelijke voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de gehoopte wegbereider voor de presidentiële ambities van Hillary Clinton, was vorige week donderdag stijlvol de ballroom van het Ritz-Carlton in Washington binnengelopen. Als moeder van filmmaakster Alexandra Pelosi (36).

Later die avond was daar de voorvertoning van haar dochters nieuwe documentaire, Friends of God, over evangelicals in Amerika., vanavond al te zien bij de VPRO.

Belichting, microfoons, camera’s: de Speaker of the House ging er geroutineerd mee om. Interviewtje hier, vraaggesprekje daar. En antwoord geven zoals alle Amerikaanse politici dat doen: volgens de wetten van de reclame. Maak van ieder interview een commercial.

Zij was klaar en schuifelde de zaal in: een ballroom van Congresleden, lobbyisten, popmusici (ook Moby wandelde rond) en journalisten. Niemand kwam op haar af. Haar ogen werden groter.

Vijf seconden duurde het, misschien tien. In haar hoofd drong zich een schrikbeeld op. Een fotograaf kon nu de foto maken die haar nog jaren zou worden nagedragen: eenzaam op de première van haar dochter. Of een televisiecamera kon haar vangen: dezelfde ramp. Zij stapte ogenblikkelijk af op de mensen die haar het eerst voor ogen kwamen.

Zodoende begon Nancy Pelosi die avond een gesprek met enkele Nederlandse journalisten. (De echtgenote van Alexandra Pelosi is Nederlands, daarom waren zij hier, en daarom is de Friends of God vanavond al op de Nederlandse televisie). Eén van de reporters wist zich van bedremmeldheid geen raad en stapte achteruit, in een plantenbak.

Nancy Pelosi zag dat dit haar bestemming ook niet was, en ze manoeuvreerde zich met een toegesnelde medewerker naar het hart van de zaal, waar ze tussen familieleden alsnog de rol kon vervullen die bedoeld was: de ster van de avond. Want vóór de première was al duidelijk dat Alexandra Pelosi zonder gêne gebruik zou maken van de bekendheid van haar moeder: de aanwezigheid van de Speaker was aan alle genodigden meegedeeld. Dit is Amerika, en een beroemde moeder is hier goud waard.

Toch verdiende Pelosi eerder zonder familiehulp een goede reputatie als documentairemaker. Dat begon toen ze in 2000, terwijl ze als televisieproducer de campagne van George W. Bush volgde, met een videocamera vastlegde hoe lichtvoetig de toenmalige presidentskandidaat buiten het officiële programma met journalisten omging. Ze kreeg zes Emmy-nominaties voor Journeys with George, hoewel sommige critici de film oppervlakkig noemden.

Op de avond van de première van Friends of God werd Alexandra, de jongste van Nancy Pelosi’s vijf kinderen, gepresenteerd als veelzijdige en gevatte dame die er deze keer in was geslaagd de christelijke werkelijkheid in het Amerikaanse heartland vast te leggen. Haar motief was eerder politiek dan artistiek, zo werd duidelijk. Ze wilde laten zien wie achter deze religieuze groep schuilgaat, aldus de film, omdat deze in 2004 voor 78 procent op Bush stemde.

Door haar maandenlange reizen groeide Pelosi’s sympathie voor hun strijd. In de ‘culturele oorlog’ – tussen christelijke conservatieven en seculier links – kiest zij de Christian Right, zei ze vóór de première in The New York Times. „Want als je mij de keuze geeft tussen Paris Hilton en Jezus, kies ik Jezus.’’

Maar de journalisten, progressieve politici en andere relaties die ze op de première had uitgenodigd, namen dat niet al te letterlijk: ze moesten vooral lachen om Friends of God. En dan vooral om predikant Ted Haggard, de nationale voorzitter van de evangelicals die eind vorig jaar ten val kwam toen een prostitué vertelde dat hij met Haggard naar bed was geweest. Pelosi was al opgehouden met filmen toen Haggard moest aftreden, reden waarom ze hem voor een groot deel uit de film knipte. Toch zijn diverse shots ongemoeid gelaten, beelden van zijn vroomheid en zijn boude uitspraken, zoals: geen groep heeft zo’n goed seksleven als de evangelicals.

Maar de film bleek voornamelijk een aaneenrijging van wonderlijke verschijnselen uit een van religie doordrenkt land: christelijk worstelen, gepiercete creationisten, bijbelmaskers als kinderspeelgoed, een drive-in kerk. En door de veelvormigheid van de voorbeelden, en het tempo waarmee ze worden gepresenteerd, ontstaat vanzelf het beeld van een onstuitbare opmars van extremisten.

Het is twijfelachtig of dat waar is. In een debat na de première trok een van de weinige Republikeinen in de zaal, Tony Fabrizio, die enkele studies naar de evangelicals deed, het evenwicht van de film in twijfel. Zo extreem is Amerika ook weer niet. Hij noemde als voorbeeld dat één derde van de evangelicals nooit naar de kerk gaat: het blijft ongenoemd in de film. En in een recent onderzoek bleek dat het aantal niet-gelovige jongeren sterk stijgt: ook niet genoemd. ,,De mensen die in deze documentaire als jongeren voorgesteld worden zijn bijna allemaal ouder dan veertig’’, zei Fabrizio.

Op weg naar de uitgang vond Nancy Pelosi het mooi geweest met haar rol in de marketing van de film. Toen een watervlugge radioverslaggever haar een vraag voorhield, nam zij een vlijmscherpe bocht. Maar toen Tony Fabrizio voorbij wandelde, wenkte ze hem. ,,You had some very strong points.’’

Tegenlicht: Vrienden van God, 20.55 uur, Nederland 2

    • Tom-Jan Meeus