‘Avenier’ toont gave van Goos

Maria Goos’ vierluik over een familie kenmerkt zich door prachtig taalgebruik.

Maar Goos heeft ook teveel in het stuk willen stoppen.

Rita (Marisa van Eyle) rouwt bij de kist van haar man Jan (pop van Peter Blok) in ‘De geschiedenis van de familie Avenier’. Foto Leo van Velzen Rita (Marisa van Eyle) rouwt bij de kist van haar man Jan (pop van Peter Blok) in ‘De geschiedenis van de familie Avenier’ (Foto Leo van Velzen) IJmuiden, 09-01-07. Repetitiebeeld uit de voorstelling "De geschiedenis van de familie Avenier" een nieuw stuk van Maria Goos bij Het Toneel Speelt onder regie van Jaap Spijkers. Met o.a. Peter Blok, Marisa van Eyle, Carine Crutzen, Tjitske Reidinga Gijs Scholten van Aschat, Marcel Hensema en vele anderen. Premiere 25 Jan. Foto Leo van Velzen NrcHb. Velzen, Leo van

„Ik doe voor een snee de winkel niet dicht,” zegt de kruidenier boos als zijn vrouw hem om twaalf uur brood wil voorzetten. Typisch zo’n zin van Maria Goos waarvoor de mensen hun huizen uitkomen. Volkspoëzie, scheefstaand Nederlands. In dit geval tekent de zin ook nog twee van de stillere revoluties die Nederland na de Tweede Wereldoorlog hebben veranderd: het verdwijnen van de traditionele kleine kruidenier die boven zijn eigen zaak woonde, en het verplaatsen van het warm eten van ’s middags naar ’s avonds.

Vele van dit soort zinnen zitten in haar nieuwe stuk De geschiedenis van de familie Avenier. Net als in Goos’ eerdere werk zijn de familieleden nogal hard tegen elkaar, toch voel je verbondenheid en liefde. Constanten in de vele verhaallijnen zijn: seksproblemen, vluchten of blijven, trouwen met de tweede keus, in stilte houden van een ander, lief en arm, of hard en rijk zijn. Ondertussen geeft ze een prachtig tijdsbeeld van het oude Nederland, het kleinburgerlijke landje, waarin reeds de kiem ligt van de revolutie die vijftien jaar later losbarst, in deel 2.

Nederland wordt rijk, de welvaart en de jongerenopstand in de jaren zestig weekt de oude verhoudingen los, en geeft niet veel zekerheid terug. Maar Goos blikt niet terug in nostalgie. Een land op drift geeft ook kansen aan degenen die minder gelukkig zijn in de familiedwangbuis: „Als een mens los is van waar een mens nooit los van was, dan weet je het pas.”

In de zedenschets van veranderend Nederland is Goos niet altijd even subtiel. Het voelt alsof álles erin moest: van shoah tot de eerste Turk. Maar net als het allemaal teveel lijkt te worden, komt Goos weer met een scherpe observatie: „Het is een vrolijk land geworden. Past hier niet.”

Avenier lijkt een langlopend feuilleton, maar moet wel in twee toneelavonden worden gepropt. Dat wreekt zich. Hoe knap Goos ook iedereen een eigen karakter meegeeft; zeventien is te veel. Het duurt even voor je door hebt wie wie is. Daarna blijft het vaak bij een schetsmatig familieportret. Gelukkig kunnen grote acteurs als Carine Crutzen, Peter Blok en Gijs Scholten van Aschat maximale tragiek en humor te halen uit zinnen als: „En Australië is nou ook weer niet de andere kant van de wereld.”

Jaap Spijkers toont zich een sterke acteursregisseur. In het bedenken van een sterke vorm, het uitzetten van de grote lijnen is hij minder sterk. Mede hierdoor mist het stuk een dwingend voortstuwende kracht.

Blijft staan dat Goos wederom haar grote gave toont om rijke, geestige dialogen te schrijven en daaruit mensen te scheppen van wie je kunt houden, van wie je wilt weten hoe het ze zal vergaan. Zij schrijft drama waar de toeschouwers naar hongeren, deze toeschouwer in elk geval wel: oer-Nederlands, realistisch, herkenbaar, voorspelbaar, dichtbij. Genieten en meeleven, daar gaat het toch om. Alleen al om Gijs Scholten van Aschat als de trage, besnorde kastelein terloops met zijn theedoek over de doodskist van zijn zwager te zien wrijven, alsof het de bar is, maakt deze toneelavond de moeite waard.

De geschiedenis van de familie Avenier, door Maria Goos

    • Wilfred Takken