Rookverslaving verdwijnt na kleine hersenbeschadiging

Rokers met een hersenbeschadiging in de insula, een hersendeeltje dat links en rechts ter hoogte van de slapen onder andere hersenkwabben ligt, stoppen vaak meteen gemakkelijk met roken. Dat hebben hersenonderzoekers van de University of Southern California ontdekt. Blijkbaar is de insula, een gebied dat in verband gebracht wordt met emoties en gevoelens, essentieel voor het onderhouden van een rookverslaving (Science, 26 januari).

De aanleiding tot het onderzoek was een 38-jarige man die een dag na een klein herseninfarct plotseling ophield met roken, terwijl hij daarvoor dagelijks wel 40 sigaretten wegpafte. Hij zei dat ‘zijn lichaam de drang om te roken vergeten was’. Op een MRI-scan bleek hij hersenletsel te vertonen in de insula en omgeving. Geïntrigeerd door dit ‘wonder’, vergeleken zijn artsen eerdere patiënten met een beschadigde insula met patiënten die elders hersenletsel hadden.

Van de 19 rokers met een insula-beschadiging bleken er 13 meteen na het ongeluk gestopt te zijn met roken. Van de 50 rokers met een hersenbeschadiging op andere plaatsen waren er 19 gestopt maar bij de meeste van hen had dit veel moeite gekost. Onduidelijk is waarom de zes patiënten met een insulaletsel wél zijn blijven roken. Dat lag er niet aan of de insula links of rechts was beschadigd, al leek het effect bij letsel rechts wel iets groter.

De insula ontvangt informatie uit allerlei delen van het lichaam en vertaalt die signalen in gevoelens als honger, pijn en ook in hunkering naar drugs. Tot nu toe is bij verslavingsonderzoek weinig aandacht besteed aan dit hersengebiedje, al zijn er wel MRI-studies waaruit blijkt dat het gebied bij verslaafden geactiveerd wordt door het zien van spuitende mensen of een opiumpijp. Het is overigens nog niet duidelijk of ook andere soorten verslaving verdwijnen na een beschadiging van de insula. Dat konden de onderzoekers niet beoordelen omdat er in het patiëntenregister geen verslaafden opgenomen waren.

De ontdekking van de rol van de insula bij rookverslaving opent nieuwe perspectieven. Het grote probleem bij stoppen met roken is het onderdrukken van de hunker naar sigaretten. De onderzoekers opperen dat men die drang kan aanpakken door op de insula gerichte medicijnen. Ze weten niet hoe die medicijnen er uit moeten zien. Nu al zou het effect van stoppen-met-rokentechnieken beoordeelbaar zijn door de activiteit in de insula te meten. Bart Meijer van Putten

    • Bart Meijer van Putten