Lang gezochte receptor van vitamine A is eindelijk gevonden

Na een zoektocht van zo’n dertig jaar is het eiwit (de receptor) gevonden waar vitamine A aan bindt om een cel binnen te kunnen komen. De receptor heet STRA6 en komt voor in alle weefsels en organen waarvan bekend is dat ze vitamine A nodig hebben. STRA6 bindt niet de vitamine zelf, maar een dragereiwit waar vitamine A in het bloed aan gebonden is, op weg naar de organen. Als dit dragereiwit, retinolbindend proteïne (RBP), aan STRA6 bindt, wordt de vitamine ervan afgesplitst en de cel binnengebracht, ontdekten onderzoekers van de University of California in Los Angeles (Science online, 25 januari).

Vitamine A is een vetoplosbare vitamine die hoofdzakelijk via de voeding wordt opgenomen. Lever, eierdooiers en zuivelproducten zijn er rijk aan. Daarnaast bevatten oranje, gele of donkergroene groenten (bijvoorbeeld worteltjes, koolsoorten en andijvie) de stof bètacaroteen, die door het lichaam in vitamine A kan worden omgezet. Via de voeding opgenomen vitamine A wordt opgeslagen in de lever en vandaar over het lichaam verspreid. De vitamine is van belang voor het immuunsysteem, de groei, het gezichtsvermogen en de huid, tandvlees en haar. Tekorten leiden onder andere tot verminderde weerstand, een droge, schilferige huid, dof haar en nachtblindheid. Te veel vitamine A is toxisch voor foetussen in de baarmoeder. Vandaar het advies aan zwangere vrouwen om geen lever te eten.

Omdat hij oplost in vet en niet in water, kan vitamine A niet oplossen in bloed. De vitamine kan zijn doelwitorganen alleen bereiken als hij in het bloed is gebonden aan een eiwit, in dit geval RBP. Maar dan? Ieder specifiek molecuul van enig formaat dat in een cel moet worden opgenomen, moet eerst aan een receptor op het celoppervlak binden. De vitaminereceptor blijkt nogal instabiel te zijn.

De onderzoekers losten dit probleem op door aan RBP een moleculair ankertje te zetten, waarmee het aan de receptor vastklonk. Nadat het RBP ook nog van een merkstofje was voorzien en was ‘geladen’ met radioactief gelabeld vitamine A, werd het toegevoegd aan gekweekte pigmentcellen uit het netvlies van muizen. Deze cellen hebben vitamine A nodig en moesten dus het nog onbekende receptoreiwit bevatten. Na binding van RBP konden de receptoreiwitten dankzij de gebruikte merkjes op het RBP gelokaliseerd en gezuiverd worden. Zo kwam STRA6 aan het licht als de vitamine A receptor.

Bij verdere experimenten bleek STRA6 in staat om de vitamine van zijn drager los te koppelen en de cel binnen te brengen. Bij onderzoek van andere weefsels die van vitamine A afhankelijk zijn, bleek dat de cellen daarvan grote hoeveelheden STRA6 bevatten. Huup Dassen

    • Huup Dassen