Het Grote Spel van een energiesupermacht

Er is altijd wel iets aan de hand met olie en gas in Rusland. Vorig jaar nog zat Europa drie dagen zonder Russisch gas, dit jaar drie dagen zonder Russische olie. President Poetin kon afgelopen zondag in de Russische badplaats Sotsji de twijfel bij de Duitse bondskanselier Merkel over Rusland als energieleverancier niet wegnemen. In Davos maakte directeur Dudley van de in de hoek gedreven Brits-Russische joint venture BP-TNK bekend zijn mammoetgasveld Kovitka voor de zomer grotendeels aan Gazprom te verkopen. En volgens een Russische zakenkrant krijgen de staatsenergieconcerns Gazprom en Rosneft elk de helft van Ruslands lucratieve offshoreprojecten toegewezen.

Enkele jaren geleden gold het nieuwe Rusland, ’s werelds eerste gas- en tweede olieproducent, nog als een ideaal tegenwicht voor het oliekartel OPEC. Nu maken de westerse hoofdsteden zich zorgen over de ontwaakte ‘energiesupermacht’, die met de hand op de kraan het westen een dictaat zou willen opleggen.De trend onder Poetin is helder: de staat eist het primaat op in de energiesector en gunt buitenlandse bedrijven hooguit een ondergeschikte rol in de exploratie van olie- en gasvelden. Rusland doet daarmee niets anders dan landen als Noorwegen of de VS.

Daarnaast is er het Grote Spel rond de olie- en gasstromen uit Rusland en het Kaspische gebied. Het westen werkt aan een ‘energiecorridor’ van Oost naar West om direct te tappen in de energie uit Kazachstan, Turkmenistan en Azerbajdzjan, en ook China laat daar een begerig oog op vallen. Rusland verdedigt zijn positie als tolwachter op de energiebrug naar Centraal-Azië; Iran speelt zijn eigen spel.

Koper en verkopers hebben zelden dezelfde belangen. Rusland wil zijn van gas en olie afhankelijke economie beschermen tegen de cyclus van schaarste en overproductie, tegen boom and bust. Het streeft naar monopolie, lange contracten, een gereguleerde markt. Het westen wil vrije keuze uit energieleveranciers en een vrije markt. „Niet van één soort, niet van één proces, niet van één land, niet van één route en niet van één veld mogen wij afhankelijk zijn”, zei Churchill in 1913. „Veiligheid en zekerheid in olie ligt in variëteit, en in variëteit alleen.”

Rusland ziet dat heel anders. Op deze kaart een momentopname in het Grote Spel om olie en gas in en rond de voormalige Sovjet-Unie. Een spel van mammoetvelden, miljardenplannen en pijpleidingen.

    • Coen van Zwol