Controverse rond nieuwe ‘Turkse’ eliteschool

De minister van Onderwijs gaf deze week subsidie aan een school die volgens haar de integratie bevordert. Maar de leerlingen zijn er bijna allemaal van Turkse afkomst. „Zo’n school moet je niet willen.”

Leerlingen van het Cosmicus College in Rotterdam krijgen heel veel persoonlijke aandacht, zeggen ze zelf. Foto Dirk Jan Visser (Foto: Dirk-Jan Visser / Rotterdam: 26-01-2007) Het Cosmicus College biedt havo, vwo onderwijs en heeft een algemeen bijzonder grondslag. Deze nieuwe school is gevestigd aan de Westzeedijk te Rotterdam Visser, Dirk-Jan

„We schrijven vandaag geschiedenis”, zei minister Maria van der Hoeven (Onderwijs, CDA) afgelopen donderdag. Ze was te gast bij de feestelijke ‘heropening’ van het Cosmicus College, een gloednieuwe school voor havo en vwo in Rotterdam die sinds dit cursusjaar van start is gegaan. „Ik denk dat deze school een groot succes wordt”, zei Van der Hoeven.

Ze geeft de school 300.000 euro subsidie, zo vertelde ze, omdat ze het lesprogramma indrukwekkend vindt, de participatie van de ouders bij de lessen vernieuwend, en omdat het onderwijs op het Cosmicus gericht is op integratie. „Het geld komt deze maand in orde, dat beloof ik u”, hield ze de aanwezigen voor.

Is de school echt zo’n ideaal voorbeeld van integratie? Nu nog niet, zeggen critici. Want op de school zitten vrijwel alleen leerlingen van Turkse afkomst. Turkse Nederlanders, strak in het pak, waren donderdag dan ook veruit in de meerderheid bij de opening.

Bij andere scholen in Rotterdam is verzet ontstaan tegen de nieuwe school. Willem Vonk, rector van het Citycollege Fransiscus in Rotterdam, vindt het „volstrekt belachelijk” dat het Cosmicus subsidie krijgt. „Er zitten bijna alleen Turken op deze school. Dat bevordert niet de integratie, maar de segregatie.” „Deze school is helemaal georiënteerd op de Turkse cultuur”, zegt Jan Kweekel, rector van het Melanchthon college.

Een ander probleem van het Cosmicus College, zegt Vonk, is dat het succesvolle Turkse leerlingen wegtrekt van andere scholen in de binnenstad. Leerlingen worden pas tot Cosmicus toegelaten als ze een Cito-score hebben van 539 of hoger. „Dat is juist een groep die wij dolgraag op de scholen in de binnenstad houden”, zegt Vonk. „De minder ambitieuze leerlingen blijven over. Er ontstaat bikkelharde concurrentie” Verdeel de leerlingen liever over bestaande scholen, zegt Jan Kweekel.

Het Cosmicus College is er snel gekomen. De school werd opgericht door de Stichting Cosmicus, een vereniging voor studenten, alumni en academici van Turkse afkomst. Deze stichting heeft overal in het land huiswerkbegeleidingscursussen opgezet. Voor de bestuursvoorzitter van de stichting, Gürkan Celik, was het al twee jaar een droom om ook een school op te richten, zo zei hij donderdag op de heropening. Maar het lukte niet, zegt directeur van het Cosmicus College, Mehmet Cerit, omdat er te weinig leerlingen waren om de oprichtingsnorm die voor een zelfstandige school geldt, te halen.

Overal ging het tweetal praten. Bij de gemeente Rotterdam, bij multicultureel instituut Forum en bij de minister van Onderwijs, het netwerk is indrukwekkend. Ze kwamen ook langs bij Rotterdamse, Haagse en Utrechtse scholen, of ze konden samenwerken. Kweekel en Vonk wilden niet meewerken, omdat Cosmicus te veel op de Turkse cultuur gericht is, zeggen de rectoren.

Tot Cerit en Celik vorig jaar Rald Visser ontmoetten, bestuursvoorzitter van de Rotterdamse scholenbesturenkoepel LMC, en tevens de baas van rector Willem Vonk. Visser accepteerde het Cosmicus College als één van zijn vestigingen. In dat geval had de nieuwe school geen minimum aantal leerlingen nodig; LMC heeft 10.000 leerlingen. In augustus opende het Cosmicus College haar deuren. Nu zijn er vier brugklassen van havo/vwo niveau en 88 leerlingen. Ze zitten nu nog in gehuurde kantoorruimte in het stadsdeelkantoor Delfshaven, straks krijgen ze mogelijk een eigen pand in de stad. „Ik ben betrokken geweest bij de oprichting van heel veel scholen”, zegt Rasit Bal, voormalig directeur van de Islamitische Scholen Besturen Organisatie (ISBO). „Maar dit had ik niet voor mogelijk gehouden. Blijkbaar moet er alleen maar een ‘wil’ zijn. De wet vormt dan geen belemmering.”

Voor Rald Visser is de samenwerking met Cosmicus een geschenk uit de hemel. „LMC heeft de afgelopen jaren drieduizend leerlingen verloren, vooral van havo en vwo. Ze vertrokken naar scholen aan de randen van de stad. Cosmicus is een initiatief dat de leegloop in de binnenstad kan helpen stoppen.”

Maar rector Willem Vonk noemt de weg die Cosmicus bewandelde om te kunnen worden opgericht een „sluiproute”. Jan Kweekel, rector van het Melanchthon college in Rotterdam, vindt dat er „op illegale manier een gesegregeerde school in Rotterdam is gekomen”. Kweeke: „Cosmicus werd als zelfstandige school door de minister afgewezen. Nu kan het onder het LMC ineens wél en krijgt de school subsidie toe. Dat vind ik zeer verbazingwekkend.”

Ze zijn gewoon bang voor concurrentie, zegt Rald Visser op de klachten van de andere schoolbestuurders. Het Cosmicus College, ís namelijk geen islamitische school, zo bezweert Visser. „Ja, de directeur is islamitisch, so what.” En dat er geen alcohol bij de heropening werd geschonken, is omdat het een schóól is. Niet uit religieuze overtuiging. Het Cosmicus is een gewone Nederlandse school, met gemengd gymmen en een kerstboom”, zegt Visser. „Ze hebben Turkse, maar ook Nederlandse leerkrachten. Volgens mijn statuten mag ik niet eens een islamitische school besturen. Alleen algemeen bijzondere en christelijke.”

Maar de kritiek houdt aan. Een aantal leden van de stichting Cosmicus is gelieerd aan de Turkse islamitische groepering Nurcu, zo zegt Rasit Bal, voormalig directeur van de Islamitische Scholen Besturen Organisatie (ISBO). Nurcu werd onder Atatürk, de stichter van huidig Turkije, verboden. De beweging richt overal ter wereld scholen en internaten op voor Turkse kinderen.

Maar het Cosmicus College vertelt niets over Nurcu in haar informatiemateriaal. De school profileert zich als een school voor wereldburgers, een school die de de ontmoeting en dialoog tussen etniciteiten en culturen wil bevorderen, los van welke religieuze stroming dan ook. Een school met heel veel persoonlijke aandacht voor de leerling en huiswerkbegeleiding. Ouders en leerlingen betoonden zich hierover zeer enthousiast op de heropening.

Mehmet Cerit noemt Nurcu niet in de informatie over zijn school, omdat religie privé is, zegt hij. „Religie hoort niet thuis op school. Bovendien is het bestuur van de stichting Cosmicus en die van de school, strikt gescheiden.” Rald Visser, voorzitter van schoolbesturenkoepel LMC waaronder het Cosmicus College valt, zegt dat de school streng gecontroleerd wordt door het LMC. „Wíj zijn de veiligheidsklep dat alles zuiver is.”

Maar Wim Littooij, bestuursvoorzitter van scholenkoepel CVO in Rotterdam, is er niet gerust op. Hij vraagt zich af of de minister zich wel voldoende heeft verdiept in Cosmicus. „Veel van de mensen die deze school hebben opgericht, vinden dat het onderwijs en de opvoeding van kinderen in het teken moet staan van de Turkse cultuur. Ik vind dat je zo’n school niet moet willen.”

Rasit Bal voorheen van de Islamitische Scholen Besturen Organisatie, vindt dat het Cosmicus College er open voor moet uitkomen wat zijn wortels zijn. „Als leden van de stichting Cosmicus onder moslims zijn, zijn ze hartstikke islamitisch”, zegt Bal.

De school wordt er de komende jaren op afgerekend of ze meerdere etniciteiten aan zich weet te binden dan de Turkse alleen, zo laat Maria van der Hoeven via haar woordvoerder weten. „We hebben nu al een paar Surinamers, Hindoestanen en leerlingen van Nederlandse afkomst”, zegt Mehmet Cerit. Toch vindt hij het logisch dat het merendeel van de leerlingen nú nog van Turkse afkomst is. „We zijn meer bekend in de Turkse samenleving, dus hebben daar ook als eerste onze leerlingen gerekruteerd.” „Straks is deze school zo bekend, dat zelfs kinderen uit Kralingen (de betere buurt van Rotterdam, red.) erop afkomen”, zegt Rald Visser.

Zeki Arslan, onderwijsdeskundige bij het multicultureel instituut Forum, is niet overtuigd. Hij adviseerde het Cosmicus College tijdens de oprichtingsfase. „Ik heb toen gezegd dat ze vanaf het begin moesten proberen meer etniciteiten aan te trekken. Omdat het heel lastig is om, als je eenmaal als Turkse school bekend staat, ouders van andere culturen over de streep te trekken. Als dat niet lukt, is dit geen goed initiatief. We zijn in Nederland niet geïnteresseerd in een nieuw soort segregatie in het onderwijs, namelijk via etnische lijnen. ”