www.nrc.nl/boekenblog

Jolande Withuis beschreef twee weken geleden de stand van zaken rond vrouwenemancipatie. Het streven naar economische zelfstandigheid en gelijkheid is volgens haar nog steeds hard nodig. Op www.nrc.nl/boekenblog volgde bijval en kritiek.

Feminisme blijkt voor Jolande Withuis vooral te bestaan uit het recht voor vrouwen op werk en carrière. Zo komt ze in haar beschouwing ‘En nu op naar de derde golf!’ (Boeken, 12.01.07) vrijwel meteen met het thema van (de afwezigheid van) vrouwen in de top van bedrijfsleven, politiek en wetenschap in Nederland. Ook daarna legt ze alle nadruk op werk en economische zelfstandigheid als voorwaarden voor de individuele vrijheid van de vrouw. Hier vraagtekens bij zetten – zoals ondermeer Christien Brinkgreve en Egbert te Velde doen in hun boek Wie wil er nog moeder worden? – is voor Withuis meteen terug naar af en ‘voor jonge moslima’s zelfs desastreus.’

Dat Nederlandse vrouwen nogal eens doorslaan naar een overdreven moedermoraal, is een feit. Maar om ons het andere uiterste, dat van de full time werkende moeders in Amerika op te dringen, zoals eerder Heleen Mees voorstelde in deze krant, gaat echt te ver. Wie de ratrace van die moeders van dichtbij heeft meegemaakt, weet dat daar niets ‘leuks’ aan is. Voor de kinderen moet een hoop psychische hulp ter compensatie worden aangerukt.

Bijzonder is juist de weigerachtigheid van Nederlandse vrouwen om zich te conformeren aan dit jachtige bestaan van de – vaak meer dan – full time-werknemer, die de kinderen uitbesteedt en een monomane werkidentiteit heeft. Nederlandse vrouwen hebben een cultuurkritische houding voorzover ze zich niet willen invoegen in ‘het systeem’ en voorzover ze niet mee willen doen aan het eenzijdige yuppie-ideaal van de ‘geslaagde’, want in zijn werk succesvolle mens. Nieuwe culturele en institutionele vormen van verdeling van zorg en arbeid zijn dus nodig. Doorgeschoten individualisme kan nooit het antwoord zijn, een kritiek die ook te beluisteren valt onder hedendaagse moslima’s.

Withuis maakt er geen geheim van dat ze een fan is van Ayaan Hirsi Ali. Dat mag, natuurlijk, maar ergerlijk is het wel dat ze de feministes die geen fan zijn van Hirsi Ali ervan beschuldigt ‘vrouwvijandige praktijken liever te willen laten voortbestaan dan een godsdienst of een cultuur te bekritiseren’ en dat zij het onder het mom van ‘diversiteit’ af te laten weten ten opzichte van moslima’s.

Wij voelen ons juist de erfgenamen van de feministes van de tweede golf, die ook destijds al samenwerkten met wat toen ‘zvm-vrouwen’ heetten: zwarte, vluchtelingen en migrantenvrouwen. En die nu dus ook solidair zijn met de moslima’s, die al jarenlang bezig zijn met hun eigen emancipatieproces. Er zijn veel migrantenvrouwen voor wie de eigen emancipatie gepaard gaat met een toenemende secularisering. Maar er zijn ook vrouwen, en dat is de meerderheid, die het niet nodig vindt om hun geloof af te leggen en die de islam eerder als bondgenoot dan als vijand ervaren. Zij worden ondersteund door een keur aan vrouwelijke islamitische geleerden, zoals Asma Barlas en Rifat Hassan, en door een veelvoud aan vrouwenorganisaties, binnen en buiten de islamitische wereld. Het spreekt vanzelf dat ook zij eerwraak, mishandeling, gedwongen huwelijken en ongelijke rechten niet goedkeuren en daar actief tegen zijn.

Withuis herhaalt de mythe die Hirsi Ali verkondigt, dat het vooral of zelfs alleen maar de religie is die vrouwen van hun emancipatie afhoudt en negeert de migrantenvrouwen die voor hun rechten opkomen zonder zich af te zetten tegen hun geloof en die het niet nodig vinden hun band met hun cultuur of hun migrantenfamilies radicaal door te snijden. In één moeite door verkettert ze de bondgenoten die deze vrouwen ondersteunen en van harte met hen samenwerken. Het type feminisme dat Withuis voorstaat mist door de eenzijdige focus op werk, carrière en ‘vrouwen aan de top’, belangrijke hedendaagse ontwikkelingen. Die derde feministische golf waartoe Withuis oproept is namelijk allang begonnen.

Anja Meulenbelt is lid van de Eerste Kamer voor de SP.Karen Vintges is universitair docent politieke en sociale filosofie aan de Universiteit van Amsterdam.

    • Anja Meulenbelt
    • Karen Vintges