Het heilige vuur is gedoofd bij Uytdehaage

Voor Jochem Uytdehaage, een van de meest succesvolle rijders uit de schaatsgeschiedenis, valt de laatste jaren weinig meer te genieten op het ijs. Na opnieuw een mislukt seizoen lijkt het einde van zijn carrière in zicht.

IJsstadion Thialf was gisteravond kil en leeg, maar de toeschouwers die de moeite hadden genomen te komen waren mogelijk getuige van de laatste meters uit de loopbaan van de meest succesvolle Nederlandse olympische schaatser sinds Ard Schenk: Jochem Uytdehaage.

Hartverwarmend was het allerminst voor de 30-jarige Utrechtenaar. Terwijl Erben Wennemars vierde dat zijn „jongensdroom” in vervulling gaat – deelname aan een WK allround – trok de koning van Salt Lake City (2002) even verderop met een vermoeide blik in de ogen zijn schaatsen uit. Uytdehaage wilde het niet met zoveel woorden zeggen, maar de kans dat hij binnenkort zijn afscheid bekendmaakt, lijkt groot. „Ik neem binnen een week een beslissing.” Een van de scenario’s in zijn hoofd wilde hij wel verklappen: „Meteen kappen.” Uytdehaage wil echter geen overhaast besluit nemen en eerst praten met de mensen om hem heen. „Maar het heilige vuur is inmiddels redelijk gedoofd”, zei hij gelaten. Hij zal er wakker van liggen. „Het is na veertien jaar schaatsen niet niks.”

Uytdehaage is de laatste jaren geen schim meer van de man die in 2002 de schaatswereld in vervoering bracht met twee gouden en een zilveren olympische medaille, een Europese en een wereldtitel. Ronduit ontluisterend was zijn optreden tijdens de skate-off, waar gisteren twee tickets voor het WK allround te verdienen waren. Met zijn tijd van 1.53,08 was hij woensdag op de 1.500 meter al bijna zeven seconden langzamer dan de winnaar, Wennemars. Op de 5.000 meter, ooit zíjn 5.000 meter, gaf Uytdehaage (6.46,87) elf seconden toe op Wennemars en achttien op Wouter Olde Heuvel.

Het blijft voor hemzelf ook een raadsel waarom hij het niveau van ‘toen’ nooit meer heeft weten te benaderen. Maar het wil niet meer – „het gevoel is weg”. Hij werd de laatste jaren achtervolgd door het noodlot: het auto-ongeluk met zijn sportwagen op de A27 in september 2004, dat hij op wonderbaarlijke wijze overleefde, maar waarvan hij gisteravond nog bezwoer dat het niets met zijn terugval te maken heeft; er waren blessures, valpartijen, een dramatische diskwalificatie na ongeoorloofd stayeren voor Carl Verheijen en een tragische botsing met diezelfde Verheijen, vorig jaar in Hamar. Hij liep de Spelen in Turijn mis, „de grootste deceptie” uit zijn carrière.

De laatste jaren werden voor Uytdehaage een odyssee, wanhopig op zoek naar ‘het gevoel’. Bij de NK afstanden in november vorig jaar eindigde de oud-olympisch kampioen op de 10.000 meter als achtste, ruim achter schaatsers als Mark Ooijevaar, Kurt Wubben en Arjen van der Kieft, en 47 seconden achter Sven Kramer. Toch had hij de hoop nog niet opgegeven. „De laatste twee rondjes gingen wel weer lekker”, zei hij toen.

Geduldig bleef hij wachten, maar hij kan het nog maar moeilijk opbrengen. „Ik ben er absoluut van overtuigd dat ergens in mij nog een hele goede schaatser zit, maar ik begin het geduld te verliezen”, zei hij gisteren in de catacomben van Thialf. „Het is continu worstelen.”

Af en toe, op een training, zoals laatst in Davos, dan is ‘het’ er weer. Maar een sportman zonder prestaties is als een vis op het droge, ook al is Uytdehaage nog altijd vijfde op de Adelskalendern, de eeuwige wereldranglijst. Zijn laatste succes was in 2005: de Europese titel in een stampvol Thialf. Gisteravond was dezelfde ijshal donker en verlaten. En toen hij de deur achter zich dichttrok, zat het seizoen van de koning van Salt Lake City erop.

Feest was er wel voor Erben Wennemars en Wouter Olde Heuvel, die zich gisteren plaatsten voor de WK. Daarmee is de dominantie van de TVM-ploeg bij de mannen compleet, want Sven Kramer en Carl Verheijen hadden zich al geplaatst wegens hun prestaties bij de EK. Ook bij de vrouwen schaarde zich een TVM-rijdster bij de ploeg: Paulien van Deutekom won de skate-off en voegt zich bij de reeds geplaatste allrounders Ireen Wüst, Renate Groenewold en Marja Vis.