Affaire Volkswagen geschikt

De droomcarrière van Peter Hartz eindigde gisteren voor de rechter in Braunschweig.

Hij geldt als symbool voor de verrotte bedrijfscultuur bij autofabrikant Volkswagen.

Demonstranten rond de rechtbank zouden ex-personeelschef Peter Hartz van Volkswagen graag achter de tralies zien. Foto AP Hans-Juergen Zander shows a poster reading "Peter Hartz to jail" prior to the start of the trial against Volkswagen AG's former personnel chief Peter Hartz, on Wednesday, Jan. 17, 2007, in a corruption case that has shone an unsavory light on the cozy relationship between the company's management and labor representatives. The case rests on accusations that key labor officials at the company, including a current member of the German parliament, were showered with illegally financed perks. (AP Photo/Kai-Uwe Knoth) Associated Press

Het was een fraaie carrière, die gisteren in een diep dal eindigde. Peter Hartz, voormalig directeur personeelszaken van Volkswagen en adviseur van oud-kanselier Gerhard Schröder, werd veroordeeld omdat hij jarenlang de ondernemingsraad heeft omgekocht, onder andere door bordeelbezoek van personeelsvertegenwoordigers te betalen.

Op de tweede en tevens laatste dag van zijn proces herhaalde Hartz een al tijdens het vooronderzoek afgelegde schuldbekentenis. De rechters in Braunschweig veroordeelden Hartz, conform de toen reeds bereikte schikking, tot twee jaar voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete van 576.000 euro.

De Volkswagen-affaire bracht niet alleen een prominente manager ten val, maar richtte ook de schijnwerpers op de bedrijfscultuur van de autofabrikant en op de mores die heersen op Duitse directie-etages. In de ogen van het grote publiek is Hartz een zakkenvuller die er dankzij een deal met justitie ook nog eens goed vanaf komt. In ingezonden brieven werd hij door krantenlezers verketterd.

Peter Hartz, zoon van een staalarbeider uit het Saarland, was jarenlang de alom gewaardeerde personeelschef van Volkswagen. Hij stond bekend als vakman op het gebied van arbeidsverhoudingen.

Met een innovatieve strategie verwierf hij in de jaren negentig internationale faam. Hij voerde de vierdaagse werkweek in. Hij was de uitvinder van de „ademende fabriek”: Volkswagen kon de productie variëren al naar gelang de behoeften van de markt doordat het personeel in drukke tijden onbetaalde overuren maakte die men in slappe tijden kon ‘incasseren’. Hij wist met die methode onder meer massaontslag te vermijden, de personeelskosten te verlagen en hij hielp op die manier langdurig werklozen aan werk.

Dankzij zijn prestaties bij Volkswagen groeide hij uit tot een adviseur voor vele Duitse politici. Hartz ontwierp voor voormalig kanselier Gerhard Schröder (SPD) een omvattende strategie voor reanimatie van de door hoge werkloosheid geteisterde Duitse arbeidsmarkt.

Een groot deel van zijn plannen werd wet, de zogenoemde Hartz-wetten. Eén wet voorziet in lagere inkomsten voor langdurig werklozen. ‘Hartz-IV’ werd in de ogen van veel getroffenen een synoniem voor sociale hardvochtigheid.

De arbeidsrust bij Volkswagen had een prijs, zo is nu gebleken. Hartz moest zijn natuurlijke tegenspeler, de machtige voorzitter van de ondernemingsraad, te vriend houden. Jarenlang schoof hij Klaus Volkert en diens geliefde geld toe. Tussen 1994 en 2005 kreeg Volkert 1,95 miljoen euro.

Ook liet Hartz Volkswagen betalen voor plezierreisjes en bordeelbezoek van andere personeelsvertegenwoordigers. In totaal verduisterde Hartz op die manier 2,6 miljoen euro van de onderneming. Hij werd aangeklaagd voor 44 gevallen van bedrog. Zelf ontving hij geen geld.

De schikking in de zaak is omstreden. Justitie bespaarde dankzij de bekentenis een maandenlange procedure en talloze getuigenverhoren. Voor Hartz leidde de bekentenis tot een mildere straf en zij had als bijkomend pr-voordeel dat er geen prostituees gehoord werden.

Velen zien in de transactie een vorm van klassenjustitie. Hartz – privévermogen 2,7 miljoen, maandinkomen 25.000 euro netto – heeft zich vrijgekocht, vinden demonstranten die zich rond de rechtbank verzamelden. Een ontvanger van een Hartz-IV-uitkering zou dat niet voor elkaar krijgen.

De voorzitter van de Duitse bond van rechters (DRB), Wolfgang Arenhövel, vindt niet dat er sprake is van klassenjustitie. Toch krijgt ook hij „buikpijn” van afspraken tussen rechter, verdediging en OM. Hij onderstreepte dat het alleen tot een deal mag komen nadat de verdachte onvoorwaardelijk een verregaande bekentenis heeft afgelegd.

Hartz was de eerste verdachte die in het kader van de Volkswagen-affaire moest voorkomen. Behalve tegen OR-voorzitter Volkert wordt ook een zaak voorbereid tegen het voormalige OR-lid Hans-Jürgen Uhl, die tegenwoordig voor de SPD in de Bondsdag zit.

Als belangrijke spelers in de affaire staan ook Klaus-Joachim Gebauer, een voormalige personeelsmanager van VW in Wolfsburg en Helmut Schuster, voormalig personeelschef van de Tsjechische Volkswagen-dochter Skoda, te boek. Gebauer en Schuster zouden via een netwerk van buitenlandse BV’s geld van Volkswagen hebben verduisterd.

Volkswagen verloor, naar eigen zeggen, ongeveer 5 miljard euro door de affaire. Daarnaast liep het imago fikse schade op. Het zogeheten VW-systeem raakte door de affaire in diskrediet. Het ‘systeem’ bestaat uit een innige samenwerking tussen directie, personeel en politici uit de deelstaat Nedersaksen met het doel zo veel mogelijk arbeidsplaatsen veilig te stellen. In de raad van toezicht kunnen personeel en politici de vertegenwoordigers van de overige geldschieters overvleugelen. De directie heeft er dus groot belang bij het personeel te vriend te houden.