Tussen oorlog en weelde

Blood Diamond is erg kritisch over de diamantindustrie.

De industrie benadrukt dat diamanten juist wel goed zijn voor ontwikkeling in Afrika.

In het zwaar bewaakte kantoorpand van het South African Diamond Centre in Johannesburg is niemand in paniek. De diamantairs, keppeltje op het achterhoofd, springen even gehaast als altijd de trappen op. Binnen, achter kogelvrij glas en stalen deuren, kijken de slijpers en schavers even geconcentreerd naar hun stenen, als iedere andere dag van de week.

De film Blood Diamond is hier in Zuid-Afrika, net als in Nederland vanaf vandaag, in alle grote bioscopen te zien. Maar de voorzitter van de Wereldfederatie van Diamantbeurzen Ernie Blom straalt van genoegen. „Geweldige film. Vooral het Zuid-Afrikaanse accent van DiCaprio. En mooi dat we nu eindelijk kunnen vertellen hoeveel goeds diamanten Afrika hebben gebracht.”

Blom is Meneer Diamant. Hij is door de collega’s in de industrie aangewezen om de schade van de film zo beperkt mogelijk te houden. Wie Blood Diamond al gezien heeft, zou nog wel eens twee keer na kunnen denken voor hij voor zijn partner een groeidiamantje koopt. Leonardo DiCaprio speelt een huurling die op het hoogtepunt van de burgeroorlog in Sierra Leone jaagt op diamanten. In deze industrie worden diamantgravers geëxecuteerd en kinderen tot moordmachines gemaakt. Diamanten druipen van het bloed, dat is de boodschap. Maar Blom haalt zijn schouders op. Allemaal fictie. „Het is een historische film. Die oorlog in Sierra Leone is al lang afgelopen. Toen maakten conflictdiamanten nog 4 procent uit van de wereldwijde diamanthandel. Tegenwoordig minder dan een halve procent.”

Hollywood is inderdaad wat laat. Blood Diamond komt bijna zeven jaar nadat de diamantindustrie in het Zuid-Afrikaanse mijnstadje Kimberley strenge afspraken maakte om de handel in conflictdiamanten tegen te gaan. Dit Kimberley-proces eist dat iedere lading diamanten vergezeld gaat van een certificaat waarop het land van herkomst staat. Diamanten uit gebieden waar oorlog wordt gevoerd mogen niet langer. Goedgekeurde diamanten worden in verzegelde plastic zakken de wereld overgevlogen. Eenenzeventig landen werken nu volgens dit mechanisme.

De bedenkers van het Kimberley-proces, actiegroepen én handelaren, hebben sinds 2000 het tij mee gehad. Veel van de conflicten die door bloeddiamanten werden gevoed, zijn gestaakt. Zelfs in het altijd onrustige Congo zwijgen de machinegeweren.

Alleen in Ivoorkust sluimert nog een oorlog die wordt gefinancierd met diamanten. Volgens een VN-rapport van afgelopen oktober is Ghana doorvoerhaven van die conflictdiamanten. Die handel is 9 tot 23 miljoen dollar waard. „Daarom doen we er alles aan om te voorkomen dat diamanten uit Ivoorkust hier terecht komen”, zegt Blom. Ivoorkust en Ghana staan op de zwarte lijst.

Het Kimberley-proces bleek een zegen voor de diamantindustrie. Een consumentenboycot werd afgewend. De industrie deed aan zelfreiniging. Een betere pr-stunt was niet denkbaar. Blood Diamond haalt daarom oude wonden open. In de film valt geregeld de naam van het Zuid-Afrikaanse bedrijf Van de Kaap. Dat is een niet mis te verstane knipoog naar diamantgigant De Beers, die meer dan 60 procent van de handel in ruwe diamanten in handen heeft. Woordvoerder Tom Tweedy is not amused als hem om commentaar op de film gevraagd wordt. „De Beers was niet aanwezig in Sierra Leone tijdens de oorlog.”

De Beers is de motor achter een publiciteitscampagne die in elkaar werd gezet voor de première van Blood Diamond in de Verenigde Staten, waar ruim de helft van alle gepolijste diamanten terecht komt. Er werd een website geopend. En er verschenen advertenties in kranten: diamanten zijn wèl goed voor Afrika, kijk maar naar Botswana en Namibië, de scholen, de banen, de aids-bestrijding.

De campagnes van de industrie hebben actiegroepen de wind uit de zeilen genomen. „We zijn bezorgd dat het Kimberley-proces niet waterdicht genoeg is”, zeggen ze bij Global Witness in Londen. „Er zijn misschien bijna geen bloeddiamanten meer, maar diamanten worden nog altijd in slechte arbeidsomstandigheden gewonnen”, zegt Kirsten Hund van de campagne tegen bloeddiamanten Fatal Transactions. Kinderarbeid. Mishandeling van diamantgravers. In Zimbabwe hoort illegale diamantgraverij tot de overlevingskunst van een volk dat met ruim 1.000 procent inflatie moet leven. „Er kleeft nog steeds bloed aan diamanten.”

Diamanten zijn wat dat betreft niet bloederiger dan goud of olie. De campagne tegen bloedbenzine moet nog verzonnen worden. De film Blood Gold ook. Maar campagnes en films draaien om contrasten. Welk beeld wint het van de diamantgraver in de modder van Afrika naast de opgedirkte dames in winkels van Cartier?

Filmrecensie van Blood Diamond staat vandaag op pagina 25. Zie ook www.fataltransactions.org, en tegencampagne op www.diamondfacts.org

    • Bram Vermeulen