Roek zoekt troost

Roeken met ruzie zoeken daarna troost bij hun partner.

Maar verzoenen? Dat nooit.

Na een conflict met ‘vreemden’ pakken man en vrouw roek liefdevol elkaars snavel. Ze lijken wel te kussen. Foto Chris Bird Bird, Chris

Ruziënde roeken zoeken na afloop troost bij hun partner. Man en vrouw roek zijn elkaar levenslang trouw zijn. Na een conflict met een vreemde delen ze wat voedsel, fatsoeneren elkaars veren of pakken liefdevol elkaars snavel. Ze lijken ook wel te kussen. Britse psychologen en diergedragsdeskundigen hebben dit gedrag in een kleine onderzoekskolonie van tien roeken op film vastgelegd. Een analyse hiervan hebben ze deze week gepresenteerd in het vakblad Current Biology. Zulk gedrag, het steun zoeken bij derden na een conflict, was wel bekend van primaten, maar was nog nooit gezien bij vogels.

De onderzoekers maakten video-opnamen van een kleine roekenkolonie in gevangenschap, bestaande uit vier paartjes en twee alleenstaande wijfjes. In het wild leven roeken in grote kolonies van soms duizenden vogels. In zo’n opgepropte gemeenschap is er voortdurend ruzie om zaken als voedsel en de beste zitplek. Maar ook in de relatief kleine onderzoekskolonie roeken was het vaak hommeles. Opvallend was dat de conflicten nooit optraden binnen een paar, maar altijd met ‘vreemden’. Na een conflict zochten partners elkaar op en begonnen aanhalig te doen. Dat gold zowel voor agressors als slachtoffers in een meningsverschil.

Een aantal jaar geleden voorspelden primatologen dat zulk aanhankelijk gedrag met derden na een conflict zich vooral zou voordoen tussen individuen die een waardevolle sociale relatie met elkaar hebben. Dat gaat bij roeken duidelijk op. De goede relatie met de partner heeft voordelen bij de broedzorg en de verdediging van het territorium en het nest. De levenslange, harmonieuze relatie is ook van belang voor de kans op een gezond en omvangrijk nageslacht.

Ruziënde roeken verzoenen zich achteraf nooit met elkaar. Dat er wel aanhankelijkheid met derden is maar dat verzoening ontbreekt, verklaren de onderzoekers uit het feit dat er in de ruzies geen waardevolle relaties in gevaar komen. Bij gorilla’s, chimpansees, bonobo’s en mensenkinderen bestaat verzoening wel. Door zich te verzoenen, verlagen ruziemakers de stress van het gevecht; hun hartslag is sneller terug op het normale niveau. Dat dieren daarnaast na een conflict innig zijn met omstanders, zien biologen als een alternatieve methode om de stress van een gevecht te ontladen. Ook dieren die troost of steun zoeken bij een derde blijken sneller een normale hartslag te krijgen.

Bij de roeken ontbreekt echter een goede methode om hun stress te meten. Of het kusje van hun partner echt helpt tegen de stress van het gevecht, weten onderzoekers daarom niet. Ze vermoeden dat het bij het vrijpartijtje na een ruzie om iets anders gaat: aan de buitenwereld laten zien dat het paartje een stabiele twee-eenheid is.

De Nederlandse primatoloog Frans de Waal was in 1979 de eerste die wetenschappelijk beschreef hoe chimpansees conflicten bijleggen. Hij bestudeerde de kolonie in de dierentuin van Arnhem en zag hoe de dieren na heftige ruzie heel menselijk toenadering zochten: ze kusten en omhelsden elkaar. De Waal schreef er in 1998 een populair boek over: ‘Verzoening’.