Moskou wil van ‘criminele oase’ af

Moskou heeft geen behoefte meer aan Aziatische markten.

De lokaties zijn ideaal voor winkelcentra van spiegelglas.

Een leren tas kost op de markt nu 3 euro, een bontjas 60. Foto Oleg Klimov Bigger of all Cherkizovsky market in Moscow which will fetch down soon by Moscow government. Russia. Photo by Oleg Klimov NRC

De een zijn dood is de ander zijn brood. Maatregelen tegen immigranten die sinds de jaarwisseling in Rusland van kracht zijn, helpen Moskou een megaproject uit te voeren. Zes winkel- en kantoorcomplexen van spiegelglas, een groep woontorens, een sport- en een museumcomplex.

Tot dusver zat een ‘criminele oase’ in de weg die zich „als een kanker over ons rayon uitvrat”, aldus de prefect van prefect van Moskou-Oost, Nikolaj Jevtichev. Hij doelt op de Tsjerkizovski-markt, een mierenhoop van containerstraten waar dertigduizend Aziatische kooplui in alles handelen dat goedkoop is, niet zelden vervalst en meestal van dubieuze kwaliteit. Dagelijks voeren tweeduizend busjes de handelaren aan en braakt de metro honderdduizenden Russische klanten uit. Moskou wilde al jaren van de markt af, maar de situatie zat muurvast. Tot een skinheadbom en nieuwe wetten tegen buitenlanders een draagvlak voor sluiting schiepen.

Op 1 januari werden nieuwe immigratiewetten van kracht die bepalen dat Rusland jaarlijks zes miljoen gastarbeiders te werk stelt. Het huidige aantal wordt op acht tot twaalf miljoen geraamd, van wie 90 procent illegaal – het inschrijven van gastarbeiders is zo complex dat zelfs staatsorganen liever illegalen inhuren. Dat moet nu simpeler worden, terwijl boetes voor het inhuren van illegalen flink omhoog gaan.

Op Russische markten, tot dusver het domein van zuiderlingen, mag vanaf 1 april slechts 40 procent van de kooplui een buitenlands paspoort hebben. In 2008 zijn de Russische markten honderd procent Russisch.

De maatregelen zijn een concessie van Poetin aan het gure, xenofobe klimaat in Rusland. Katalysator was de rassenrel in het Karelische stadje Kondopoga, waar inwoners eind juli alle Kaukasiërs wegjoegen en hun winkels en markten plunderden. Ze kregen spontaan bijval uit het hele land. In de nasleep eiste president Poetin snelle actie om „de belangen van inheemse producenten en Ruslands autochtone bevolking te verdedigen”. Hij wees op ‘etnische maffia’s’ die Russische boertjes uitpersen, hun landbouwproducten weren en prijzen kunstmatig hoog houden.

Provinciale autoriteiten voeren zeer voortvarend de marsorders van het Kremlin uit. In het Siberische Chabarovsk stonden de marktstalletjes deze week leeg: de Chinese handelaars zijn naar huis. In Vladivostok staan borden: ‘Russische verkopers gezocht: urgent!’ In Krasnojarsk kost een leren tas deze week 3 euro en een bontjas 60 euro: buitenlanders dumpen snel hun handel. In Tver raakten Tadzjieken slaags om van hun laatste meloenen af te komen.

Op de moeder aller markten, de Tsjerkizovski in Moskou, halen ze hun schouders op over de nieuwe wetten. „Onzin, welke Rus gaat ons werk overnemen?”, vraagt de Afghaan Mohamed Reza. „Een Rus wil bier drinken en op de bank liggen. Hij komt hooguit uit zijn bed om een uniform aan te trekken en ons smeergeld af te persen. Om vier uur opstaan, zakken sjouwen? Kom nou.”

Reza verkoopt in een stalletje van tien vierkante meter goedkoop schoeisel. Moskou kan niet zonder hem, denkt hij. „Alleen rijke mensen kunnen in winkels kopen.” Reza pakt een dameslaars met veel te veel gespen en bont. „Die kost bij mij tweeduizend roebel, als je heel goed onderhandelt 1.500 roebel. In de winkel het dubbele.” En dan nog iets. Reza’s baas betaalt elke maand 3.000 dollar huur voor deze tien vierkante meter. „Deze markt levert honderden miljoenen dollars per jaar op, misschien miljarden. Alleen idioten slachten de kip met de gouden eieren.”

Het lijkt inderdaad robuust, dit doolhof van stalletjes, restaurantjes en Chinese gokholen. Maar volgens Jevtichev kijken we naar Pompeï vlak voor de ondergang. Want tegen de markt hebben zich ook machtige economische belangen verenigd: 234 hectare grond op een toplocatie middenin boomtown Moskou is een project om van te watertanden.

De hoofdstad heeft geen behoefte meer aan markten en allochtone handelaars, denkt de prefect. Moskou elimineerde de afgelopen jaren tweederde van het aantal kiosken en de helft van de 250 openluchtmarkten. Ze gelden als een gepasseerd stadium van het kapitalisme. Moskovieten moeten als alle beschaafde Europeanen hun boodschappen doen in winkels. De Tsjerkizovski-markt functioneert tegenwoordig vooral als groothandelsmarkt voor provincialen: slechts een vijfde van de klanten komt nog uit Moskou.

De bom die drie racistische scheikundestudenten in augustus op de Tsjerkizovski-markt legden, hielp in zekere zin. Dertien Aziatische handelaars kwamen om, ruim vijftig anderen raakten gewond. Daags na de explosie bood de Moskouse burgemeester Loezjkov geen troostrijke woorden voor de nabestaanden, wel de belofte de markt nu spoedig te sluiten. Ook onder Moskovieten klonk weinig medelijden. Prefect Jevtichev: „Sindsdien spreekt iedereen met één stem: dicht die markt!”

Als dat gebeurt, kan Jevtichev op het terrein bouwen aan het nieuwe Moskou van spiegelglas, dure woontorens en blanke supermarkten. „Ik ben bij u in Amsterdam op bezoek geweest”, zegt hij peinzend. „Bij u zijn complete wijken buitenlands. Dat is niet onze toekomst, hopen we.”

    • Coen van Zwol