Rapport CIA-vluchten ‘verspilling van geld’

De commissie van de EU, die onderzoek deed naar geheime CIA-vluchten en verborgen detentiecentra, bleek gisteren verdeeld over het eindresultaat. Wat heeft een jaar werk opgeleverd?

Brussel, 24 jan. - „Dit rapport is volstrekt waardeloos”, zei de Italiaanse europarlementariër Jas Gawronski. „Het is een verspilling van belastinggeld.”

Grote woorden werden gisteren niet geschuwd in het Europees parlement. Een tijdelijke commissie die onderzoek deed naar de betrokkenheid van Europese regeringen bij geheime CIA-vluchten en verborgen detentiecentra voor terreurverdachten, beëindigde daar gisteren haar werkzaamheden. Dat onderzoek duurde een jaar. Er werden tientallen mensen verhoord: advocaten, verdachten, journalisten en ook enkele ministers. Er werden documenten opgevraagd bij Eurocontrol, het Europese vluchtleidingscentrum. En parlementariërs gingen zelf naar landen die betrokken zouden zijn: Portugal, Polen, en ook de Verenigde Staten.

Wat heeft het opgeleverd?

Het rapport dat de onderzoekscommissie gisteren aannam, somt een aantal zaken op waarbij Europese landen zouden zijn betrokken. Het geval van de Egyptenaar Abu Omar bijvoorbeeld. Die werd volgens de Italiaanse justitie in Milaan op klaarlichte dag ontvoerd door CIA-agenten. Andere landen waren volgens het rapport betrokken bij geheime vluchten: Duitsland, Zweden, Spanje, Ierland, Griekenland, Cyprus, Denemarken, Turkije, Macedonië, Bosnië en Roemenië. Echt nieuw zijn de meeste zaken in het rapport niet. Het grootste deel kwam het afgelopen jaar al naar buiten via de media.

De onderzoekscommissie zelf bleek gisteren verdeeld over het eindresultaat. Het rapport, dat was opgesteld door de Italiaanse socialist Giovanni Fava, werd aangenomen met 28 tegen 17 stemmen. „We hebben ernstige schendingen van de mensenrechten onthuld”, zei Jan Marinus Wiersma (PvdA), een van de voorstemmers.

De tegenstand kwam voornamelijk van leden van de christendemocratische fractie in het parlement. Jas Gawronski, hun woordvoerder, zei dat er „niets nieuws in het rapport staat”. „De commissie heeft journalisten verhoord. Wat een onzin. Als journalisten iets nieuws willen vertellen, dan doen ze dat in de krant of op de tv.”

Er is inderdaad geen echte smoking gun gevonden. Wel wordt er in het rapport verwezen naar een geheim document waaruit blijkt dat er vorig jaar op hoog diplomatiek niveau tussen de EU en de VS is gesproken over het treffen van een ‘regeling’ voor de zogeheten renditions, het in het geheim vervoeren van terreurverdachten.

„Het was natuurlijk mooi geweest als er een foto was ontdekt van een gevangene die in Syrië aan boord ging van een vliegtuig om via Europa naar Guantánamo Bay te worden vervoerd”, zegt europarlementariër Kathalijne Buitenweg (GroenLinks). „Maar eerlijk gezegd, had ik dat niet verwacht.” Ze is toch trots op het eindresultaat, zegt ze. Buitenweg wijst er op dat vast is komen te staan dat de CIA 1245 vluchten heeft uitgevoerd via Europese luchthavens of Europees luchtruim. Een deel daarvan had tot doel verdachten te vervoeren.

En dat er geheime gevangenissen zijn geweest, is ook een feit, zegt Buitenweg. De Amerikaanse president Bush heeft het vorig jaar september zelf bevestigd. Hij zei alleen niet waar die gevangenissen zijn geweest.

De onderzoekscommissie heeft enkele slachtoffers een podium geboden, door ze publiekelijk te verhoren. Dat is ook een verdienste, vindt Buitenweg. Maar de grootste verdienste, denkt ze, is dat het onderzoek de belangstelling voor het onderwerp levend heeft gehouden. „Want regeringen dachten: laten we maar stil blijven, dan waait het misschien over.”

Volgende maand zal de plenaire vergadering van het Europees parlement zich over het rapport uitspreken. Maar wat Buitenweg betreft, is de zaak daarmee niet afgelopen. „We vragen aan de regeringen nu zelf onderzoek te gaan doen. En als het aan mij ligt, rapporteert de commissie buitenlandse zaken van het parlement over een half jaar opnieuw over de stand van zaken. Zo blijft het onderwerp op de agenda staan.”

    • Jeroen van der Kris