Ja-woord aan de balie kost niets

In elke gemeente kun je op bepaalde uren gratis trouwen. Er wordt steeds meer gebruik van gemaakt en lang niet altijd door stellen die weinig geld hebben. Een snelle gratis ceremonie en daarna duur op huwelijksreis.

Cynthia Versluis en Ali Gökhan Ülkened kozen voor het gratis trouwuurtje in hun gemeente Schiedam: negen uur ’s ochtends. Foto NRC Handelsblad, Leo van Velzen Schiedam, 17-01-07. Kosteloze trouwpartij van de fam. Ulkened. Foto Leo van Velzen NrcHb. gratis trouwen huwelijk Velzen, Leo van

Het is precies negen uur ’s ochtends als Cynthia Versluis en Ali Gökhan Ülkened de lunchkamer van het Schiedamse stadskantoor binnenlopen. Tien minuten later komen ze weer naar buiten, getrouwd. Een huwelijk zonder opsmuk, een ambtenaar zonder toga en geen toespraak. Voordeel: de trouwerij is gratis.

Cynthia Versluis is in verwachting en vertelt dat ze daarom graag wilden trouwen. Maar ze hebben weinig geld. Volgens de bruid is zo’n gratis huwelijk zo slecht nog niet. „Ik had er niet zo veel van verwacht, maar eigenlijk was het nog best mooi.” Het echtpaar, beiden 21 jaar oud, ziet er chique uit in jurk en pak en de trouwambtenaar probeert er nog wat van te maken door vaak de woorden „liefde” en „geluk” te laten vallen. Ook het publiek is met twaalf personen redelijk talrijk, want de gemeente maakt geregeld mee dat er behalve het bruidspaar en de getuigen niemand bij het huwelijk aanwezig is. Schiedam krijgt veel aanvragen voor gratis trouwerijen en heeft een wachtlijst van ruim twee maanden.

Volgens voorzitter Cees Meesters van de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB), een organisatie voor gemeenten en ambtenaren, is een landelijke trend zichtbaar. „De wachtlijsten voor gratis huwelijken worden langer en gemeenten hanteren daarom steeds meer beperkende maatregelen. Omdat het ze geld kost, aldus Meesters. Hoeveel gratis trouwerijen jaarlijks precies worden voltrokken is niet bekend. Volgens het CBS zijn er in 2005 totaal 72.263 stellen getrouwd, maar de instelling specificeert die niet naar gratis en betaalde trouwerijen. Ook de NVVB verzamelt geen landelijke gegevens. Volgens de website www.trouwtarieven.nl, die in contact staat met de gemeenten en ontwikkelingen op het gebied van trouwen in de gaten houdt, wordt zo’n twintig tot veertig procent van alle huwelijken gesloten tijdens de gratis uren.

Gemeenten kunnen de cijfers zelf registreren, maar de aantallen lopen nogal uiteen. Zo was in Alphen aan den Rijn in 2005 25 procent van alle huwelijken kosteloos. In Utrecht was het in hetzelfde jaar echter maar ongeveer acht procent en in Best was het in 2006 bijna 45 procent. Een woordvoerster in Best zegt dat „maar enkelen van de echtparen die gratis trouwden ook echt financieel niet in staat waren om een ‘normaal’ huwelijk te betalen”.

Voorzitter Meesters van de NVVB ziet een andere trend ontstaan als reactie op de gratis huwelijken. „Sommige gemeenten stellen nu goedkope huwelijken in waarbij mensen met minder voorzieningen voor een paar tientjes kunnen trouwen.”

Alle gemeenten zijn in Nederland wettelijk verplicht eens per week een mogelijkheid te geven tot gratis trouwen, steden met meer dan 10.000 inwoners zelfs twee keer per week. De regeling stamt uit 1897 en was toen bedoeld om minder draagkrachtigen de kans te bieden om zonder kosten in het huwelijk te treden. Ongehuwd samenwonen was destijds immers een zonde. Het zijn echter niet alleen koppels met een klein budget, maar ook stellen met ruim voldoende financiële middelen die gebruik maken van een gratis huwelijk. De gemeente Breda voltrekt de huwelijken gewoon aan de balie, maar toch had de stad een wachtlijst van een half jaar. „We hebben de capaciteit uitgebreid naar vier mogelijkheden in de week en nu hoeven mensen nog maar een maandje te wachten”, aldus een woordvoerster.

Waarom willen mensen graag gratis trouwen? Volgens een woordvoerster van www.trouwtarieven.nl kiezen echtparen er steeds vaker voor om het trouwfeest goedkoop te vieren in landen als Kroatië en de formaliteit zelf zo goedkoop mogelijk in Nederland te regelen. Ook bespeurt de website een groeiende behoefte om huwelijken in natuurlijke omgevingen als bos of strand te vieren. „Deze koppels stellen zich niet tevreden met de vaste locaties die de gemeente biedt en kiezen dan maar voor een snel en gratis huwelijk”, aldus de woordvoerster. Schiedam maakt soms mee dat pas getrouwde stellen er snel vandoor moeten om nog het vliegtuig te halen voor een dure huwelijksreis. Het komt volgens de gemeente ook vaak voor dat juist de echtparen die gratis trouwen, de duurste trouwboekjes uitzoeken.

Ondertussen kost het de gemeente wel geld de trouwruimte te huren en de bode en trouwambtenaar op te laten draven. Schiedam beraamt de kosten op 250 euro per huwelijk. Aangezien de stad twee gratis huwelijken per week doet en altijd een wachtlijst heeft, bedragen de jaarlijkse kosten zo’n 26.000 euro. Door de trouwerij ’s ochtendsvroeg en zonder opsmuk te houden, probeert de gemeente het gratis huwelijk te ontmoedigen.

Ook in de meeste andere gemeenten vinden de trouwerijen in de ochtend tussen half negen en tien uur plaats, in een achterafzaaltje in plaats van een mooi aangeklede zaal. Een woordvoerster van de gemeente Alkmaar vat de situatie in één zin samen: „Mensen moeten trouwen op een onmogelijk vroege tijd, maar om de een of andere reden maken ze er toch gebruik van.”

In de gemeente Breda bijvoorbeeld wordt het gratis huwelijk gewoon aan de balie voltrokken. Maar ondanks die beperkingen, hebben toch veel gemeenten met een wachtlijst te maken. Een wachtlijst kan weer leiden tot een groei van het aantal ‘trouwtoeristen’ – mensen die (gratis) trouwen in een andere gemeente dan waar zij wonen. Zo kreeg Oosterhout veel trouwtoeristen uit Breda en Tilburg. De gemeente heeft daarom besloten alleen bruidsparen gratis te laten trouwen, als ten minste één van beiden in Oosterhout woonachtig is.

De gemeente Best gaat nog een stap verder en staat alleen een kosteloos huwelijk toe voor personen die op of onder de geldende bijstandsnorm leven. Dat moeten zij dan aantonen met een zogenoemd bewijs van onvermogen. Wanneer dat bewijs overlegd wordt, krijgen deze personen wel een zelfde huwelijksceremonie als betalende koppels. Dat wil zeggen dat zij een vrije keuze hebben in dag, tijdstip en invulling van de ceremonie.

Breda heeft de wachtlijst inmiddels weggewerkt door de capaciteit uit te breiden van twee naar vier gratis huwelijken in de week.

    • Eelco Hiltermann