Storm in het bos is oké

Buiten gaat het er soms niet zachtzinnig aan toe. Dat hebben we afgelopen donderdag zelf gezien en gevoeld. Er zou flinke schade aan de natuur zijn toegebracht. Al die afgebroken takken en ontwortelde bomen – een ramp voor het bos! Maar is dat wel zo? Het inzicht is gegroeid dat stormen bij de natuur horen en positieve effecten hebben.

Was deze storm wel natuurlijk?

Even vooraf: hoorde deze storm wel bij ‘de natuur’? Of zou er menselijke invloed – klimaatverandering – in het spel zijn? Aan de onderstaande grafiek van het KNMI is te zien dat het aantal stormen in Nederland tussen 1962 en 2002 in ieder geval niet is toegenomen.

Dood hout leeft!

Stormen zijn net als ijzel, overstromingen en branden natuurlijke fenomenen, waar planten en dieren al miljoenen jaren mee hebben leren leven.

Na de zware stormen van ’72 en ’73 werd kwam de discussie op gang over de zin van het opruimen van omgewaaide bomen in het bos. Na de grote storm van ’90 lieten Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer steeds meer dood hout liggen. Bijna 40 procent van de bosorganismen leeft namelijk op en rond dood hout. Zwammen, varens en mossen begroeien een boomlijk vaak weelderig. Marters en uilen nestelen in natuurlijke holten in staande dode bomen. Het gat achter een ontwortelde boom wordt een drinkpoel voor zwijnen en vogels. Juist de overgang tussen gesloten bos en open plekken kent de grootste rijkdom aan planten en dieren. De laatste decennia zijn zangvogels, roofvogels en grote zoogdieren sterk toegenomen in het bos, onder andere door het natuurlijker bosbeheer.

Branden horen bij oerbossen

Er dringt zich een vergelijking op tussen stormen en branden. Ook van branden werd lang gedacht dat ze schadelijk zijn voor bossen, terwijl ze gewoon deel uit maken van het natuurlijke regime.

Neem de mammoetbomen in de Sierra Nevada, dat zijn levende wezens met een hoogte tot 83 meter en een stamomtrek tot 34 meter. De jonge bomen groeien alleen op minerale bodems. Daarom hebben ze vuur nodig die de bovenlaag van het bladafval opruimt. Bovendien zorgt opstijgende hete lucht ervoor dat de kegels zich openen en de zaden in een gespreid bedje vallen: de smeulende aarde vol voedingsstoffen.

Gemiddeld doet zich elke negen jaar een brand voor door natuurlijke oorzaken, bijvoorbeeld door blikseminslag na extreme droogte.

Goede bedoelingen vs. natuur

Het Aamsveen bij Enschede – een natuurgebied waar ik als jongen geregeld vogels keek – stond in de jaren ’80 eens in lichterlaaie. De brandweer rukte uit met groot materieel ‘om een ramp te voorkomen’ als duizenden berkjes zouden sneuvelen. Een jaar later kapten tientallen vrijwilligers vol goede bedoelingen diezelfde berkjes om. Toen dreigden de boompjes het veen te overwoekeren.

Kor Goutbeek

Gaat het harder waaien? Zie de homepage van Evert Wesker, die de KNMI-cijfers heeft geanalyseerd:www.euronet.nl/users/e_wesker/windklim.html

    • Kor Goutbeek