Ook genezing zonder pillen

De uitgaven voor neurologische en psychiatrische aandoeningen maken in Nederland 20 procent uit van de kosten van de gezondheidszorg. Voor een deel van deze aandoeningen is het mogelijk om een behandeling te ontwikkelen zonder medicijnen. De farmaceutische industrie, die veel invloed heeft op het medische onderzoek, kan aan dergelijke methoden niet verdienen.

Het nieuwe topinstituut Pharma, dat met veel overheidssteun 300 postdocplaatsen zal genereren, doet voor hersenziekten alleen onderzoek naar medicijnen. Dat is jammer, want er zijn voor veel hersenaandoeningen geneeswijzen ontwikkeld zonder medicijnen. Er zijn ruwweg drie soorten therapieën voor neurologische aandoeningen waar geen medicijnen aan te pas komen.

Bij neurostimulatie worden de hersenen rechtstreeks geprikkeld, gestuurd door een computer. Hiermee kunnen symptomen van bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson of epilepsie worden onderdrukt. Soms werkt stimulatie op de huid, soms is het meer risicovolle implanteren van elektrodes nodig, zelfs tot diep in de hersenen. De methodes zijn nog volop in ontwikkeling, maar bij patiënten met de ziekte van Parkinson wordt deze techniek al enige jaren in de klinische praktijk toegepast.

Niet alleen het rechtstreeks (elektrisch) prikkelen kan de activiteit in ons brein veranderen – het verrassende is dat we dat ook zelf kunnen. Door te laten zien hoe actief een bepaald hersengebied is, kan een persoon zelf leren een activiteit te beheersen. Deze neurofeedback is in laboratoriumonderzoek succesvol gebleken bij pijn en het onderdrukken van auditieve hallucinaties (het horen van stemmen in het hoofd). Ook ADHD en depressie zijn aandoeningen die naast traditionele (en dure) psychotherapie of medicijnen, vatbaar zijn voor training en stimulatie door middel van feedback. (Het is wat ongelukkig dat de New Age-beweging neurofeedback adverteert als panacee voor alle aandoeningen. Maar dat moet ons niet weerhouden om een wetenschappelijke evaluatie van de behandelingen op te zetten.)

Een derde gebied vormen de breincomputerinterfaces. Die zullen toepasbaar worden voor patiënten met een algehele verlamming. Alleen met mentale activiteit, dus door iets te denken, kan een patiënt een prothese bewegen. De verlamde patiënt die in de VS een chip in zijn hersenen geïmplanteerd kreeg, was onlangs in het nieuws. Hij kon daarmee een computercursor besturen (en daarmee natuurlijk veel meer).Voor patiënten met ALS, die geheel geïsoleerd van hun omgeving moeten leven, is deze technologie de enige die uitzicht biedt op communicatie in de laatste fase van hun leven.

Het is uitstekend dat er geld voor de kenniseconomie wordt vrijgemaakt. De inzet daarvan voor het verbeteren van de medische zorg is erg verstandig, gezien de kostenstijgingen en de vergrijzing. Maar nog steeds worden pillen gezien als het belangrijkste antwoord op medische aandoeningen. De oprichting van het topinstituut Pharma met 130 miljoen euro overheidsgeld is hiervan een voorbeeld. Maar andere wegen, zoals onderzoek naar neuro- cognitie, verdienen ook aandacht.

Wil Nederland in de medische zorg voorop blijven lopen, op kosten besparen en nieuwe economische kansen scheppen, dan is toegepast neurowetenschappelijk onderzoek hard nodig. Er liggen hier vooral kansen voor bedrijven die zich op sensoren, consumentenelektronica en signaalverwerking richten.

Dr.ir. Peter Desain (informaticus en psycholoog), dr. Bas Bloem (neuroloog) en prof. Jan Buitelaar (psychiater) zijn verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Prof. Dick Stegeman (klinisch fysicus) is daarnaast verbonden aan de Vrije Universiteit. Prof. Peter Veltink (biomedisch ingenieur) is verbonden aan de Universiteit Twente.

    • Peter Desain E.A