‘Middel is te zwaar voor wat het oplevert’

Het kabinet stelt voor gegevens over bel-, surf-, en e-mailgedrag straks anderhalf jaar te bewaren. In het parlement en bij bedrijven bestaat verzet.

Hans Franken: „Veiligheid blijft toverwoord.” Foto Dijkstra prof mr. Hans Franken lid van de eerste kamer voor het CDA Dijkstra bv

Amsterdam, 23 jan. - Is het erg dat het kabinet telecom- en internetproviders wil verplichten gegevens over het gedrag van hun klanten anderhalf jaar lang te bewaren, zoals afgelopen weekend bekend werd? Het gaat onder andere om gebruikte e-mailadressen, gebelde nummers, de plaats vanwaar iemand belt en de lengte van gesprekken, niet om de inhoud daarvan. Opsporingsdiensten willen toegang tot deze informatie, voor de bestrijding van zware criminaliteit en terrorisme. Het opslaan van deze ‘verkeersgegevens’ vloeit voort uit afspraken die de Europese ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie in 2005 maakten.

Protesten zijn er al. Nederlandse telefoon-, kabel-, en internetbedrijven wijzen op privacybezwaren, problemen bij de beveiliging van de grote hoeveelheid opgeslagen informatie en de hoge kosten, die ze uiteindelijk zullen moeten doorberekenen aan klanten. De overheid vergoedt ze immers niet.

Ook hoogleraar recht en informatica Hans Franken, lid van de Eerste Kamer voor het CDA, is kritisch over de plannen van voormalig minister van Justitie Donner en zijn opvolger Hirsch Ballin (beiden CDA).

Waarom bent u tegen de bewaarplicht?

„De voordelen ervan wegen niet op tegen de enorme inbreuk op de privacy. Het is voor een beetje misdadiger of terrorist eenvoudig om zó te communiceren dat de verkeersgegevens niet traceerbaar zijn. Dat zou ík zelfs kunnen. Gebruikmaken van verschillende simkaarten bij mobiel bellen, of het wijzigen van IP-adressen bij internetten is al voldoende. De kleine vissen worden hiermee wel gevangen, maar de grote ontkomen. De enorme brij aan data die wordt opgeslagen is bovendien moeilijk te beveiligen. Het gevaar dat die gegevens in verkeerde handen vallen is enorm.”

Wordt de informatie straks alleen voor bestrijding van terrorisme en zware criminaliteit gebruikt, of ook bij lichtere vergrijpen?

„Dat laatste is zeer wel mogelijk. Letterlijk staat in de Europese richtlijn dat de informatie gebruikt kan worden voor wetshandhaving, met name bij ernstige aangelegenheden als georganiseerde misdaad en terrorisme. De gegevens kunnen dus ook voor wetshandhaving in het algemeen worden gebruikt.”

Wanneer kunnen opsporingsdiensten bij de gegevens?

„Wanneer er een verdenking van een strafbaar feit bestaat. Bij terreurbestrijding volstaat een aanwijzing voor het willen plegen van terroristische daden.”

Voegt Nederland extra wetgeving toe aan de Europese afspraken?

„Ja. Nederland eist van telecombedrijven dat ze ook bijhouden waar iemand tijdens een mobiel gesprek verblijft, bijvoorbeeld tijdens een autorit. Dat staat niet in de Europese richtlijn. Die vraagt bedrijven alleen op te slaan waar iemand is aan het begin van een gesprek en aan het einde. Zo’n extra eis komt voort uit de lobby van de opsporingswereld. Die ruikt de kans om extra gegevens van verdachten te verzamelen.”

Wanneer gaat de bewaarplicht in?

„In maart 2009.”

Kan het parlement dit wijzigen?

„Wij kunnen alleen de Nederlandse interpretatie van de Europese afspraken aanpassen. Volgen waar iemand is tijdens een mobiel gesprek kunnen we dus ongedaan maken. De bewaartermijn van 18 maanden kunnen we verlagen tot 6: dat is het minimum dat in Europees verband is afgesproken.”

Denkt u dat dat lukt?

„Wat er in de Tweede Kamer gebeurt, kan ik moeilijk voorspellen. De PvdA lijkt kritisch, maar het blijft afwachten wat zij doet. De kans is groter dat de Eerste Kamer de plannen wijzigt. Daar heb ik zowel mijn CDA-collega’s als anderen mee. Maar al met al zie ik het somber in. Veiligheid blijft toch een soort toverwoord voor het nemen van verregaande maatregelen.”

Het kabinet wil later via Algemene Maatregelen van Bestuur bepalen welke gegevens precies moeten worden opgeslagen. Wat vindt u daarvan?

„Dat is een vaste truc om de inspraak van het parlement te verkleinen. Wij kunnen daar straks alleen op reageren, bijvoorbeeld in een debat, maar daadwerkelijk iets veranderen kunnen we niet.”

Is de bewaarplicht volgens u in strijd met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens?

„Ja, dat denk ik wel. Het middel is te zwaar voor de resultaten die het oplevert. En de consument draagt de kosten. Bovendien kan je met verkeersgegevens profielen opstellen van het gedrag van mensen, waarmee sprake is van inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Een eerdere uitspraak van het Europese Hof van Justitie bevestigt dat.”