‘Zo’n prijs verzacht de aankomende dementie’

De Gouden Ganzenveer van dit jaar is toegekend aan de Vlaamse schrijver Tom Lanoye. Om zijn bevlogen schrijverschap, briljante taalvondsten en scherpe, satirische pen. „Kunst en politiek zijn niet te scheiden.”

Tom Lanoye Foto Johannes van Assem Antwerp, Belgium, April 23, 2004 Presentation of the new poem by the Antwerp City Poet Tom Lanoye , and official start of ABC 2004 ( Antwerp World Book Capital 2004 ) REPORTERS©Jan van de Vel REPORTERS;Jan van de Vel

Tom Lanoye; „nooit te beroerd om blij te zijn met een bekroning”, zat gisteren klaar bij de telefoon – in Kaapstad met champagne – om felicitaties in ontvangst te nemen. Hij noemt de onderscheiding vleiend. Dat mensen als Kees van Kooten en Maria Goos hem voorgingen, maakt het nog aantrekkelijker. En hoewel de meeste laureaten al op leeftijd zijn (Michaël Zeeman, Jan Blokker en vorig jaar Peter van Straaten), voelt de Vlaamse auteur zich thuis in het rijtje. „Ik ben al 48. Zo’n prijs verzacht de aankomende dementie. ”

Lanoye (geboren als zoon van een slager in Sint-Niklaas in 1958) geldt al jaren als een van de meest prominente schrijvers van België. Die status dankt hij behalve aan zijn boeken en toneelstukken ook aan zijn rol in het Antwerpse publieke leven. Hij is al meer dan tien jaar een van de actiefste bestrijders van extreem-rechts in die stad, ondermeer als columnist van het weekblad HUMO.

Veel schrijvers schrikken ervoor terug politieke standpunten in te nemen, Lanoye allerminst. Kunst en politiek „zijn niet van elkaar te scheiden”, vindt Lanoye. De Gouden Ganzenveer ziet de Vlaamse schrijver als blijk van waardering voor zowel zijn literaire werk als zijn maatschappelijke betrokkenheid. Dat collega-kunstenaars alleen maar schelden op de politiek stoort hem, zei hij vorig jaar al in een interview met NRC Handelsblad. „Veel kunstenaars beseffen niet hoe zeldzaam het is dat zij door de politiek gefinancierd worden en toch met rust worden gelaten. Ze zouden meer over kunst en politiek moeten nadenken. Ik haat alle anti-politiek in de kunst.”

Lanoye debuteerde als dichter, maar brak in 1985 door met zijn verhalenbundel Een slagerszoon met een brilletje. Hij combineert een lichte, vaak komische toon met een in de loop der tijd steeds zwaardere thematiek. Zijn bekendste romans zijn Kartonnen dozen, Zwarte tranen en Boze tongen. Dat laatste boek werd bekroond met de Gouden Uil in 2002, een van de weinige grote literaire prijzen die Lanoye kreeg. De waardering voor zijn literaire werk is wisselend. Zo werd zijn laatste roman Het derde huwelijk in deze krant bekritiseerd vanwege de te expliciete morele boodschap. Het boek gaat over een huwelijk tussen een Afrikaanse vrouw en een Belgische homoseksueel, bedoeld om haar een legale verblijfsstatus te bezorgen.

De laatste tien jaar is Lanoye bijna nog bekender als toneelschrijver. Zijn twaalf uur durende Shakespearebewerking Ten Oorlog! trok in 1997 volle zalen in België en Nederland. Het stuk werd ook in Duitsland opgevoerd.

Zijn laatste toneelstuk, een bewerking van de roman Mephisto van Klaus Mann, ging kort na de Vlaamse verkiezingen in première als waarschuwing tegen politiek populisme.

De Gouden Ganzenveer is meer dan een literaire prijs een culturele onderscheiding, toegekend vanwege iemands ‘grote betekenis voor het geschreven en gedrukte woord in Nederland’.

Voor het eerst wordt de prijs nu aan een buitenlander uitgereikt. „Prima”, vindt Lanoye. „Hoe meer kruisbestuiving tussen Vlaanderen en Nederland, hoe beter. Er zijn veel verschillen tussen de twee landen, maar we moeten elkaar niet uit het oog verliezen.”

Tot de leden van de academie die de prijs toekent horen Paul Schnabel, Gerlach Cerfontaine, Geert Mak, Henk van Os, Marita Mathijsen en Winnie Sorgdrager. Op 19 april neemt Lanoye zijn prijs in ontvangst. „Ik hou van optreden en praat graag. Er zal veel gespeecht worden die dag. Vooral door mijzelf.”

Meer informatie over Tom Lanoye op www.goudenganzeveer.nl of www.lanoye.be

    • Lineke Nieber