Tiener schoot op vrijheid Turkije

Turkije is geschokt door de moord op de Armeens-Turkse journalist Hrant Dink.

Een minderjarige verdachte is opgepakt en heeft bekend.

De redactie van Hrant Dinks krant Agos na de moord. Foto AP Employees of the Armenian newspaper Agos display a picture of Hrant Dink and the copies of their newspapers from their office building during a protest Istanbul, Turkey, Friday, Jan. 19, 2007. The murder of Hrant Dink, one of the most prominent voices of Turkey's shrinking Armenian community, sparked protests and international condemnation from Europe, Armenia, the U.S. and numerous media freedom and human rights organizations. Thousands of Turks marched down the street where the journalist, Hrant Dink, was killed. (AP Photo/Osman Orsal) Associated Press

De medewerker van een drankenzaak in Istanbul verheft zijn stem. Hij heeft vroeger met Hrant Dink gevoetbald en is daarom diep geschokt over de moord, vrijdag, op de Turks-Armeense journalist. „Jij bent christen”, zegt hij, „Ik ben moslim. Maar veel belangrijker is dat we alle twee mensen zijn. Als iemand in onze huid snijdt met een mes komt er bloed uit, zowel bij jou als bij mij.”

Het is deze humanistische boodschap van iedereen-is-gelijk-en-we-zijn-allemaal-mensen die de afgelopen dagen overal in Turkije te horen was. Zo scandeerden duizenden deelnemers aan een herdenkingstocht ‘Wij zijn allen Hrant’. En dat waren niet alleen christelijke Armeense Turken, maar ook veel moslim-Turken. Een van de deelnemers aan de tocht was Mustafa Ercan, voorzitter van de streng-gelovige mensenrechtenorganisatie Mazlumder. In het gebouw van Mazlumder weerklinkt de naam van Allah vaker dan op veel andere plekken in Istanbul en de vrouwen die er werken, dragen een hoofddoek. „Hrant was een vriend van mij, daarom ben ik gekomen”, zei voorzitter Ercan. „Hij stond altijd op de bres voor de mensenrechten”.

Elke Turk die televisie kijkt, heeft de gruwelijke beelden gezien die na de moord bij het gebouw van Dinks krant Agos werden gemaakt. Het lichaam lag uren op straat, omgeven door kogels en bloed, slechts bedekt met een laken. De beelden waren zo gruwelijk dat de hele Turkse bevolking wel sympathie moest voelen voor de familie van Dink en de Armeense gemeenschap, die met zijn dood een gevoelig verlies leed. Premier Erdogan noemde de aanhouding „een les voor diegenen die op de vrijheid schieten, voor diegenen die niet willen dat de kalmte heerst in Turkije”.

Daar komt nog bij dat veel Turken zich zorgen maken over de toekomst. De dader van de moord werd zaterdagnacht in havenstad Samsun aangehouden, maar zijn arrestatie roept meer vragen op dan zij beantwoordt. Het gaat om een jongen, die in 1990 werd geboren in Trabzon aan de Zwarte Zee. Dat hij minderjarig is, zet menigeen aan het denken. Het is een oude tactiek in Turkije om vuile klusjes op te laten knappen door minderjarigen, zij krijgen immers minder straf. Een oom van verdachte Ogün Samast verklaarde voor de nieuwszender dat zijn neef het niet alleen gedaan kon hebben. „Hij kent weg noch steg in Istanbul”, aldus de oom. „Die jongen is gebruikt.”

Volgens omroep CNN-Türk heeft Samast inmiddels zelf verklaard dat hij tot de moord besloot nadat hij op internet over Dinks opvattingen had gelezen. Samast zou hebben gezegd geen spijt te hebben van zijn daad.

In de stad Trabzon is inmiddels een aantal andere verdachten opgepakt. Onder hen bevindt zich iemand die betrokken was bij een bomaanslag op een vestiging van McDonald’s in Trabzon. Het zou gaan om een professionele terrorist, aldus de Turkse media, die in een kamp is opgeleid om bommen te maken.

En dat is een nog grotere klap voor Turkije. Dit land klopt zich vaak op de borst omdat het zo tolerant is jegens minderheden zoals de Armeniërs. Natuurlijk waren veel Turken het oneens met Dink, die klip en klaar stelde dat er in 1915 een genocide onder de Armeniërs plaatshad. Maar net als Voltaire gelooft een groot deel van de Turkse bevolking dat iedereen het recht heeft te denken zoals hij of zij wil, ook al stuiten zijn of haar opvattingen velen tegen de borst.

Er was zeker binnen de Turkse media dan ook veel sympathie voor Dink toen de extreem-nationalistische advocaat Kemal Kerincsiz Dink keer op keer aanklaagde omdat deze de ‘Turkse identiteit’ beledigd zou hebben. Dink kreeg zes maanden voorwaardelijk van de rechter, een uitspraak die ook binnen Turkije tot veel commotie leidde.

Nu moeten liberale Turken vaststellen dat het extremistische nationalisme nog een stap verder is gegaan. Wellicht dat er in Trabzon een cel actief is van extremistische nationalisten die ‘verraders’ zoals Dink omleggen.

Gisteren kwamen nog steeds bedroefde Turken naar de plek in de wijk Osmanbey, waar Dink vrijdag werd vermoord. Velen van hen huilden, twee dagen na de moord, alsof die zojuist had plaatsgehad. Heel Turkije deelt die droefenis. Hoe heeft het zover kunnen komen, is de vraag die de komende dagen ongetwijfeld steeds luider in Turkije zal klinken. „Zo’n moord komt voort uit haat, pure haat”, zegt de medewerker van de drankzaak. „Wie kan er zo haten dat je iemand vermoordt?”

Lees artikelen van Hrant Dink op pagina 19 en via www.nrc.nl/wereld

    • Bernard Bouwman