Koning van de ready-made

Acteur John Buijsman over zijn rol als Vaandrager.

„Bij de eerste try-out zaten er mensen in de zaal die hem hebben gekend. Ik niet.”

„Nee, ik speel Vaandrager niet na. Ik heb hem niet gekend. Ik speel zijn werk. Elk woord uit de voorstelling is van Vaandrager zelf.” Acteur John Buijsman spreekt met een onverwoestbaar Rotterdams enthousiasme. Hij is de acteur van prachtige solo's. Voor zijn voorstelling Angel Eyes over jazztrompettist Chet Baker ontving hij in 1999 de Albert van Dalsumprijs.

Cornelis Sebastiaan Vaandrager (1935-1992) is de legendarische dichter van onvergetelijke ready-mades, zoals In Madurodam die gaat als volgt: „De kroketten in het restaurant/ zijn aan de kleine kant” of: „Meneer Dinges/ weet niet wat swing is.” John Buijsman speelde een tijd terug een eerste try-out. De zaal zat vol met toeschouwers die de Rotterdamse schrijver allemaal hebben gekend. „Het is beter voor mijn voorstelling dat ik Vaandrager juist nooit ben tegengekomen. Dat is juist ontzettend handig. Mijn voorstelling heet Public Animal. Dat past mooi bij de inhoud. Vaandrager was in zijn latere leven een straatzwerver, iemand die alles van de straat meenam en in de kelder van zijn huis onderbracht. Eerst dacht ik aan een titel als De G. van Probleem, maar niemand weet waar die uitdrukking vandaan komt. Misschien staat de ‘G’ voor ‘Geen Probleem’, hoewel dat niet zeker is.”

John Buijsman speelt Vaandrager als een vereenzaamde, verwaarloosde man die omgeven is door een overdaad aan spullen. „Ik laat Vaandrager zien als hij in de hemel zit. Alles om hem heen is witgeverfd. Toen zijn boeken als De Reus van Rotterdam en De Hef opnieuw werden uitgegeven, kreeg ik die van programmamaker Wilfried de Jong onder mijn neus geduwd. Die zei meteen: ‘Dat moet je spelen.’ Elk woord in mijn voorstelling is van Vaandrager zelf. Het is een geweldige dichter. Gaandeweg is hij in de versukkeling geraakt. Hij begon speed te gebruiken. Een van de mooie anekdotes is dat hij een schrijver in zijn werkkamer beschrijft. De man is op neurotische manier aan zijn typemachine gekluisterd. Hij neemt een fiets en rijdt daarop heen en weer tussen zijn boekenkast en de schrijftafel.”

Over Vaandrager doen ontroerende en ook treurige anekdotes de ronde, die biograaf Menno Schenke in zijn boek Vaan. Het bewogen bestaan van C.B. Vaandrager te boek heeft gesteld. Zo gaat het verhaal dat Vaandrager binnen de muren van zijn huis van planken een tweede muur maakte, en daarbinnen nog weer een muur. Uiteindelijk bleef slechts een minuscule ruimte over, juist voldoende voor een schrijftafel met tikmachine. Dat is natuurlijk een prachtig symbool voor iemand die zich terugtrekt uit de buitenwereld. Toch gebruikt Buijsman dit verhaal niet: „Het is een heel leuke biografie, maar mijn uitgangspunt blijft de tekst van Vaandrager. Ik houd van zijn geweldige kleine gedichten, zoals ‘Pijn verdwijn’. Dat zou op een buisje aspirine kunnen staan, maar zoals je weet haalde Vaandrager overal zijn teksten vandaan. Hij is de koning van de ready-made. Alles wat hij tegenkwam of hoorde, gebruikte hij voor zijn literatuur. Het is jammer dat dit grote talent aan drugs ten onder is gegaan, eeuwig zonde.”

Public Animal van John Buijsman. Tournee t/m 8/3. Met saxofonist Keimpe de Jong. Inl.: www.mojo.nl

    • Kester Freriks