Doodsdrift is ook levenslust

Phaedra’s Love met Flip Filz, Jobst Schnibbe, Ben Ramakers, Merijn de Jong (midvoor) Foto Deen van Meer 'Phaedra's Love' van Sarah Kane door het Nationale Toneel regie Susanne Kennedy premire 20.01.07 Theater aan de Haven, Den Haag op de foto: midden voor Merijn de Jong (Hippolytus), daarachter vlnr. Flip Filz (priester), Jobst Schnibbe (Theseus) en Ben Ramakers (dokter) alle rechten voorbehouden bij gebruik naamsvermelding verplicht foto en auteursrecht fotograaf Deen van Meer Beroepsvereniging van fotografen GKÄ Oudezijds Voorburgwal 221 1012 EX Amsterdam tel.: 06.53617774 Postbank 3560388 email: deeninbeeld@wanadoo.nl Meer, Deen van

Toneel: Phaedra’s Love van Sarah Kane, door Het Nationale Toneel. Tournee t/m 17 maart. Inl. www.nationaletoneel.nl.

Een groot hart van rode lampjes, rode gasballonnen aan lange linten en een rode, radiografisch bestuurde speelgoedauto zijn niet direct de attributen die je verwacht in een toneelstuk van de Britse schrijfster Sarah Kane (1971-1999). Kane’s kleine maar invloedrijke oeuvre staat bol van extreem geweld, vernietigingsdrang, en tussen wanhoop en cynisme slingerende depressies.

Phaedra's Love geldt als Kane’s zwakste stuk, maar in de uitvoering van het Nationale Toneel, geregisseerd door Susanne Kennedy , is daar niets van te merken. Anderhalf jaar geleden studeerde Kennedy veelbelovend af aan de Amsterdamse Regie Opleiding. Dit is haar eerste voorstelling bij een groot gezelschap. Zij onderstreept meteen het raadsel van het Nationale Toneel: het gezelschap is gespecialiseerd in groots schouwburgtoneel, maar zijn kleine werkplaatsvoorstellingen zijn veel beter.

Koningin Phaedra wordt verteerd door liefde voor haar stiefzoon Hyppolytus. Als hij haar afwijst, beschuldigt zij hem van verkrachting en pleegt zelfmoord. Tegenover de stiefmoeder staat de nihilistische Hyppolytus, die op zijn verjaardag een nieuwe speelgoedauto (geschenk van hemzelf) tientallen malen tegen een muur laat knallen. Hyppolytus verdrinkt in verveling, tv-diners en gevoelloze seks. Zeker in de sterke vertolking van de jonge, knappe Merijn de Jong is echter ook meteen duidelijk waarom iedereen op hem valt: zijn tot in de uiterste consequentie doorgevoerde levenshouding is onweerstaanbaar. Hyppolytus’ onaantastbare houding botst hard met de liefde van Phaedra, die door actrice Marie-Louise Stheins rauw maar tragisch wordt opgediend. Pijnlijk kwetsbaar naakt staat Stheins voor ons te trillen, te huilen, te lachen, te schreeuwen van wanhoop.

In hun extremen lijken moeder en stiefzoon op elkaar. Wie compromisloos oprecht wil zijn, zo vinden Kane en Kennedy, past niet in dit leven. Het is liegen of sterven. Hyppolytus is echter een slecht uitdrager van deze idee: zijn depressieve tunnelvisie sluit alles uit wat waarde geeft aan het leven. Dat is dus op zijn minst selectieve eerlijkheid.

Kane’s zwarte wereldbeeld zou ondraaglijk zijn als Kennedy het niet had ingepast in een sterk doorgevoerde stilering, met oog voor de humor en genegenheid die ook in het stuk liggen verborgen. Zoek de zachte kanten, is een vaak genegeerde sleutel voor het opvoeren van Kane. De droge, rake zinnen waarmee Hyppolytus alles van waarde verwerpt, zijn erg geestig. Het is even komisch als grotesk om hem te zien opleven nadat hij van verkrachting is beschuldigd: eindelijk gebeurt er iets échts in zijn leven. Aanstekelijk blij zoekt hij zijn gewelddadige dood op. Doodsdrift is ook levenslust.

De spelers dragen de lastige regie-aanwijzingen voor geweld en seks („komt klaar in sok”) eerst voor, om ze vervolgens sterk gestileerd uit te voeren. Zo ontstaat dubbele afstand, die juist tot betrokkenheid leidt. Ontroerend in extremiteit is bijvoorbeeld de repetitieve scène waarin de rouwende vader Theseus (Jobst Schnibbe) het lijk van Phaedra telkenmale optilt uit een witte tandartsstoel en haar weer hard teruggooit, terwijl het lijk telkenmale de regie-aanwijzing herhaalt: ,,Maar hij huilt niet, maar hij huilt niet.”