‘Die Entführung’ op originele Mozart-schaal

De Nationale Reisopera toert aan het eind van het Mozartjaar, wegens zijn 250ste geboortedag, deze maand langs elf kleine theaters met een nieuwe productie van Die Entführung aus dem Serail.

De harembewaker Osmin neemt Pedrillo, Blondchen, Konstanze en Belmonte gevangen na een mislukte ontvoeringspoging Foto Marco Borggreve Nationale Reisopera-Die Entfuhrung aus dem Serail-Mozart-Foto: Marco Borggreve muzikale leiding Jed Wentz regie Tobias Hoheisel en Imogen Kogge decor en kostuums Tobias Hoheisel licht Andreas GrŸter dramaturgie Jennifer Batchelor Koor van de Nationale Reisopera Musica ad Rhenum Bassa Selim Thomas Gerber Konstanze Julia Borchert Blonde Henrike Jacob Belmonte Eric Laporte Pedrillo Eberhard Lorenz Osmin Dimitri Ivasjtsjenko Borggreve, Marco

Het is grijs, stil en nat in doordeweeks Kampen. In de Stadsgehoorzaal klinkt Mozart. De zaal, uit 1825 maar pas gerestaureerd, is klein en klassiek. Rode pluchen stoelen bieden plaats aan hooguit 450 toeschouwers. Nu zijn ze leeg, een plukje technici en een onverstoorbaar lezende musicus uitgezonderd.

Op het podium is het vol. „Erst geköpft, dann gehangen, dann gespießt auf heiße Stangen”, galmt de eunuch Osmin, terwijl hij Belmonte knevelt met een stok die net nog bezem was. De grote trom beukt, de triangel illustreert met priemend getingel de martelpraktijken.

Dit is Die Entführung aus dem Serail op Mozarts schaal. Back to basic. Met een overzichtelijk orkestje, weinig rekwisieten en in een klein theater, waar je elke klarinetinzet hoort en ziet en elke paukenslag op het trommelvlies beukt alsof er een fanfare passeert.

,,Geweldig, toch?” Dirigent Jed Wentz (krullenbos, Vermeerparel in het linkeroor) richtte in 1992 het op authentieke instrumenten spelende ensemble Musica ad Rhenum op, dat twee grote professionele producties per jaar realiseert en nu voor Die Entführung is uitgebreid tot dertig man. ,,Dit is Mozart zoals het eigenlijk hoort”, vindt hij. „Ik ben niet principieel tegen Mozart in grote zalen, maar dit geeft een realistischer beeld van hoe het toen toeging én het is leuker om te doen.”

Eens in de paar jaar produceert de Nationale Reisopera een operaatje dat speciaal is bedoeld voor het kleine zalencircuit. In 2003 was dat Händels Arianna in Creta met jonge zangers onder wie Christianne Stotijn, nu is het Die Entführung aus dem Serail met een zeskoppige cast, waarin jonge Nederlanders overigens ontbreken.

Het toneelbeeld is simpel. Zwarte muren, een wit klaphek en Hästens-poefjes flankeren een zandbak. De rest moeten de zangers met hun spel invullen.

,,Acteren, de omgang met de tekst zijn essentieel” zegt regisseur Tobias Hoheisel in de theepauze. Hij is decorontwerper, maar vormt soms ook een regisseursduo met actrice Imogen Kogge. ,,Die Entführung is een ‘Singspiel’, met gesproken dialogen”, vult die aan, de blik half op haar hondje, dat door de lege foyers rent.

,,In de dialogen wordt vaak drastisch gesneden. Het gevolg is dat er dan een soort nummeropera met storende gesprekjes overblijft. Dat wilden wij niet. De originele tekst is onuitspreekbaar koeterwaals, maar dat hebben we verholpen door de woorden aan te passen, niet door te schrappen.”

In de orkestbak wordt gesleuteld aan het janitsarenkoor van de eerste akte. ,,Leve Bassa Selim!”, zingen zij. Een fluitiste steekt geagiteerd haar hand op naar dirigent Jed Wentz. ,,Jed? Waarom zien we het koor niet, waarom moeten ze back stage staan?” Wentz glimlacht toegeeflijk. ,,Dat is een lang verhaal, hoor!”

Wentz, zelf van origine fluitist, werd door de Reisopera benaderd voor dit project. ,,Ik heb er wel meteen een voorwaarde aan verbonden. Ik wilde graag Die Entfühurung aus dem Serail dirigeren, met als voorwaarde dat de regisseurs er in hun enscenering geen eigentijdse islamdiscussie van zouden maken.

„Voor mij gaat deze opera over vergiffenis, waarmee wraakgevoelens worden overwonnen. Dat is óók actueel, maar ik vind niet dat je de boodschap er in dikke letters op moet kalken. Gelukkig bleken deze regisseurs dezelfde mening toegedaan.”

Die Entführung gaat over de verloofden Belmonte en Konstanze. Zij is ontvoerd naar de harem van pasja Selim, waar de eunuch OSmin probeert te verijdelen dat Belmonte haar terugschaakt. Uiteindelijk laat de pasja Belmonte en Konstanze vrij. Imogen Kogge: „Het is een opera over mensen die in een nieuwe situatie komen en meer over zichzelf en anderen leren begrijpen.

Tobias Hoheisel: „En inhoudelijk is deze opera dus ook bij uitstek geschikt voor kleine zalen; het gaat om mensen en hun intermenselijke verwikkelingen en Turbulenzen. In een groot theater zou je dan in de verleiding komen om een ingewikkeld toneelbeeld te verzinnen, hier houden we alles uitermate simpel. Het decor speelt geen eigen rol, het is alleen maar de inidentificeerbare plaats van handeling.”

Tussen Mozarts vele opera’s vervult Die Entführung aus dem Serail (1782) een middenpositie. De populariteit van Die Zauberflöte evenaart hij niet, het raffinement van de Da Ponte-opera’s ook niet. „Oh, maar juist met Le nozze di Figaro en Così fan tutte heb ik weinig”, reageert Jed Wentz. „Al die verkleedspelletjes! Die Entführung is muzikaal een aantrekkelijke opera door de afwisseling tussen barbaarse scènes in Turkse stijl en intieme, fijngetekende scènes. Entertainment – maar op de beste manier.”

Tournee t/m 15/2. Info/speeldata: www.reisopera.nl