Bloed in gestolde taal

Voorstelling: Public Animal, door de Rotterdam Connectie/ Rotterdamse Schouwburg. Tournee: t/m 7 apr. Inl: 015-215941 of www.mojotheater.nl.

Cornelis Bastiaan Vaandrager was geen aardige man. De Rotterdamse schrijver en dichter, die zich in de jaren zestig met Armando, Sleutelaar en Verhagen (de Bende van Vier) verzette tegen de poëtica van de Vijftigers, was stug, wispelturig, schuw, publieksgeil en bezeten. Later, geholpen door speed, ook depressief en paranoïde.

Acteur John Buijsman maakt al die onhebbelijkheden beminnelijk in de monoloog Public Animal., geregisseerd door Antoine Uitdehaag. Met de rauwe, gierende, onverwacht poederzachte compositie van Keimpe de Jong en Andreas Suntrop, vindt de live-muziek zijn inspiratie in de gedichten van Vaandrager. Het breekbare Writers at work is wel het allermooiste gedicht in de voorstelling.

Koketterend met zijn zwerverachtige voorkomen geeft Buijsman in Public Animal een treffende interpretatie van de artiest die zei niets te geven om uiterlijkheden, maar intussen wel een enorme verzameling extravagante zonnebrillen bezat. De teksten in het stuk komen regelrecht uit Vaandragers werk. Raar, maar wat op papier zo menselijk voelt, klinkt in het theater gekunsteld. Al die zinnen zonder ‘de’, ‘het’ en ‘een’. Zonder ‘ik’ of ‘jij’, zonder koppelwerkwoord. Buijsman brengt ze echter bijzonder meeslepend. Van ieder woord, van elke zin vangt hij de hartenklop. Hij pompt bloed in de gestolde taal.

Regisseur Uitdehaag benadrukt: in de literatuur was Vaandrager dan wel een radicale realist, op zoek naar de zelfkant van de grote stad, maar in het werkelijke leven brak die realiteit hem op. In Public Animal kan Vaandrager nog net een ei bakken. Maar in zijn met boeken, papieren en Afrikaanse kunst volgestouwde huiskamer gebruikt hij een elpee als bord. En valt het maal per ongeluk in zijn typemachine, tant pis.

Uitdehaag zet humor in om afstand te scheppen. Dat werkt goed, te meer daar zijn aanpak verder sober is. Alles in het huiselijke toneelbeeld is wit. Kleurrijk is alleen de waterpijp waaraan Vaandrager graag mag lurken – „niet voor de kick, maar voor de geestelijke avonturen.” Tekst en spel worden geïntensiveerd door de live-muziek van De Jong en Suntrop, beiden in passend wit, beschenen door het bleke neonlicht van aureolen. Het is kippenvelopwekkend als Buijsman A Foggy day in Rotterdam zingt, begeleid door een jankende sax. Vaandrager in een witte wereld, post mortem door engelen bestoven.