Al ons televerkeer bewaard

Gegevens over bel-, surf-, en e-mailgedrag worden straks anderhalf jaar bewaard.

In het parlement en bij bedrijven bestaat verzet.

Is het erg dat het kabinet telecom- en internetproviders wil verplichten gegevens van het gedrag van hun klanten anderhalf jaar lang te bewaren, zoals dit weekeinde bekend werd?

Het gaat onder andere om gebruikte e-mailadressen, gebelde telefoonnummers, de plaats vanwaar iemand belt en de lengte van gesprekken, niet om de inhoud daarvan. Opsporingsdiensten willen toegang tot dit soort informatie, voor de bestrijding van zware criminaliteit en terrorisme. Het opslaan van deze zogenoemde verkeersgegevens vloeit voort uit afspraken die de Europese ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie in 2005 maakten.

Protesten zijn er al. Nederlandse telefoon-, kabel-, en internetbedrijven wijzen op privacybezwaren, problemen bij de beveiliging van de grote hoeveelheid opgeslagen informatie en de hoge kosten, die ze mogelijk moeten doorberekenen aan klanten.

Ook hoogleraar Recht en Informatica Hans Franken, lid van de Eerste Kamer voor het CDA, is kritisch over de plannen van voormalig minister van Justitie Donner en zijn opvolger Hirsch Ballin (beiden CDA).

Waarom bent u tegen de bewaarplicht?

„De voordelen ervan wegen niet op tegen de enorme inbreuk op de privacy. Het is voor een beetje misdadiger of terrorist eenvoudig om zó te communiceren dat de verkeersgegevens niet traceerbaar zijn. Dat zou ik zelfs kunnen. Gebruik maken van verschillende simkaarten bij mobiel bellen, of het wijzigen van ip-adressen bij internetten is al voldoende. De kleine vissen worden hiermee wel gevangen, maar de grote ontkomen. De enorme brei aan data die wordt opgeslagen is bovendien moeilijk te beveiligen. Het gevaar dat die privacygevoelige gegevens in verkeerde handen vallen is volgens mij enorm.”

Wordt de informatie straks alleen voor bestrijding van terrorisme en zware criminaliteit gebruikt, of ook bij lichtere vergrijpen?

„Dat laatste is zeer wel mogelijk. Letterlijk staat in de Europese richtlijn dat de informatie gebruikt kan worden voor wetshandhaving, met name bij ernstige aangelegenheden als georganiseerde misdaad en terrorisme. De gegevens kunnen dus ook voor wetshandhaving in het algemeen worden gebruikt.”

Wanneer kunnen opsporingsdiensten bij de gegevens?

„Wanneer er een verdenking van een strafbaar feit bestaat. Bij terreurbestrijding volstaat een aanwijzing voor het willen plegen van terroristische daden.”

Voegt Nederland extra wetgeving toe aan de Europese afspraken?

„Ja. Nederland eist van telecombedrijven dat ze ook bijhouden waar iemand tijdens een mobiel gesprek verblijft. Dat staat niet in de Europese richtlijn. Die vraagt bedrijven alleen op te slaan waar iemand is aan het begin van een gesprek en aan het einde. Zo’n extra eis komt voort uit de lobby van de opsporingswereld. Die ruikt de kans om extra gegevens van verdachten te verzamelen.”

Wanneer gaat de bewaarplicht in?

„In maart 2009.”

Kunnen de Eerste en Tweede Kamer de plannen wijzigen?

„Wij kunnen alleen de Nederlandse interpretatie van de Europese afspraken aanpassen. Volgen waar iemand verblijft tijdens een mobiel gesprek kunnen we dus ongedaan maken. De bewaartermijn van 18 maanden kunnen we verlagen tot zes maanden, want dat is het minimum dat in Europees verband is afgesproken.”

Denkt u dat dat lukt?

„Wat er in de Tweede Kamer gebeurt, kan ik moeilijk voorspellen. De PvdA lijkt kritisch. De kans is groter dat de Eerste Kamer de plannen wijzigt. Daar heb ik zowel mijn CDA-collega’s als anderen mee. Maar al met al zie ik het somber in. Veiligheid blijft toch een soort toverwoord voor het nemen van vergaande maatregelen.”

Het kabinet wil later via Algemene Maatregelen van Bestuur bepalen welke gegevens precies moeten worden opgeslagen. Wat vindt u daarvan?

„Dat is een vaste truc om de inspraak van het parlement te verkleinen. Wij kunnen daar straks alleen op reageren, bijvoorbeeld in een debat, maar daadwerkelijk iets veranderen kunnen we niet.”

Is de bewaarplicht volgens u in strijd met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens?

„Ja, dat denk ik wel. In een debat dat ik met minister Donner had, is gebleken dat deze plannen niet aan de eis van proportionaliteit voldoen. Het middel is te zwaar voor de resultaten die het oplevert. Bovendien kan je met verkeersgegevens profielen opstellen van het gedrag van mensen, waarmee sprake is van inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Een eerdere uitspraak van het Europese Hof van Justitie bevestigt dat.”

Wat vindt u ervan dat uw partijgenoten Donner en Hirsch Ballin hier zulke grote voorstanders van zijn?

„Als lid van het kabinet hebben zij een andere verantwoordelijkheid. Zij moeten met maatregelen komen. Ik word geacht daar intelligente vragen over te stellen.”

Meer over het zorgvuldig gebruik van persoonsgegevens vind je op: www.cbpweb.nl