Verkiezingen vlak voor Kosovo-besluit

Tegen de achtergrond van de Servische verkiezingen speelt de kwestie-Kosovo. Kort na de verkiezingen van morgen wordt duidelijk wat bemiddelaar Ahtisaari over Kosovo voorstelt.

Een Servisch-orthodoxe pope en nonnen in het orthodoxe klooster van Decani, in Kosovo. De aanwezigheid, in Kosovo, van eeuwenoude Servische kerken en kloosters als dit en ander cultureel erfgoed maakt het eventuele verlies van Kosovo – de ‘wieg van de Servische identiteit’ – onaanvaardbaar voor Servië. Foto Reuters An Orthodox priest walks past nuns at the 15th century Devic Monastery in Kosovo January 18, 2007, which was burned by Albanian extremists in 2004 riots and partially rebuilt later. Serbs consider Kosovo the sacred cradle of Serbdom, but many are weighing up their future there as a U.N. envoy prepares to present a proposed settlement -- after Sunday's Serbian general election -- that is widely expected to lead to independence demanded by the Albanian majority. REUTERS/Damir Sagolj (SERBIA) REUTERS

De Servische verkiezingen waren eind vorig jaar voor VN-bemiddelaar Martti Ahtisaari reden om zijn voorstel voor de staatkundige toekomst van Kosovo uit te stellen. Als hij vóór die verkiezingen zijn plan – waarin hij naar wordt aangenomen onafhankelijkheid voor Kosovo onder internationaal toezicht voorstelt – zou bekendmaken, zo was de redenering, zou dat de Servische ultra-nationalisten in de kaart spelen. En die zijn al zo sterk.

Geen wonder dat ‘Kosovo’ tot op zekere hoogte de verkiezingscampagne in Servië heeft gedomineerd. Het vooruitzicht straks 15 procent van het grondgebied van Servië te verliezen vreet aan elke Servische ziel.

Premier Vojislav Kostunica van Servië heeft aan de vooravond van de verkiezingen en de publicatie van Ahtisaari’s voorstel een waar diplomatiek ballet opgevoerd. De afgelopen dagen zijn de ministers van Buitenlandse Zaken van Slovenië, Slowakije, Zweden, Griekenland en Oostenrijk, de Griekse premier en de Roemeense president in Belgrado langsgekomen. Ze kregen van de Serviërs te horen dat onafhankelijkheid voor Kosovo een schending van het internationale recht zou zijn, een schending ook van VN-resolutie 1244 (1999), die Kosovo onder VN-bestuur plaatste, maar erkende dat Kosovo deel uitmaakt van Servië. De meeste bezoekers van hun kant hebben zich ten aanzien van de verkiezingen en Kosovo op de vlakte gehouden: morgen moeten democratische partijen winnen (anders is Servië niet geloofwaardig) en wat Kosovo betreft zou een oplossing voor beide partijen – Serviërs en Kosovo-Albanezen – acceptabel moeten zijn.

Ondanks alle retoriek en alle diplomatieke inspanningen zal de uitslag van de verkiezingen geen invloed hebben op Ahtisaari’s voorstel. Vast staat dat Servië, welke regering er ook aantreedt, resoluut tegen de onafhankelijkheid van Kosovo is. Maar tegelijkertijd kan Servië niets tegen die onafhankelijkheid doen, behalve protesteren. Militair ingrijpen is geen optie. Sommige politieke partijen willen de betrekkingen verbreken met landen die een onafhankelijk Kosovo erkennen, maar niemand buiten Servië ligt daar wakker van: Servië heeft de buitenwereld harder nodig dan de buitenwereld Servië. En een dergelijke opstelling van Servië zal de Europese integratie van het land blokkeren.

Ahtisaari legt zijn voorstel volgende week voor aan de Contactgroep voor Kosovo (waarin de VS, Rusland, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië en Duitsland zitten), die het vervolgens doorstuurt naar de VN-Veiligheidsraad. Die neemt het uiteindelijke besluit over de toekomst van Kosovo. Voor ‘statusdag’ – de dag waarop Kosovo eventueel onafhankelijk wordt – verlopen dan nog drie tot zes maanden waarin Kosovo klaar moet worden gemaakt voor de onafhankelijkheid.

De grote vraag is wat Rusland gaat doen. Deze week bevestigde minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov wat iedereen al dacht: hij sprak zich uit tegen elke oplossing die Servië onacceptabel vindt. Rusland kan zowel in de Contactgroep als in de Veiligheidsraad de onafhankelijkheid blokkeren, tenzij er diplomatieke wonderformuleringen worden gevonden waarin het woord onafhankelijk wordt vermeden, maar Kosovo dat de facto wel wordt. Dat is evenwel onacceptabel voor de Kosovo-Albanezen.

Er dreigt dus een impasse. En die kan consequenties hebben. Een daarvan is onrust en geweld in Kosovo zelf, waar de Albanezen al sinds 1999 wachten op de onafhankelijkheid en waar het geduld op is. Radicale Albanezen zouden zich met geweld – wapens zijn er genoeg – kunnen keren tegen de vredesmacht KFOR en tegen de Servische minderheid. Geweld in een instabiel Kosovo is de grote angst van Kosovo’s buurlanden, die, afgezien van Albanië, sowieso niet veel zien in onafhankelijkheid voor Kosovo.

Westerse diplomaten hebben naar aanleiding van Lavrovs uitlating gesuggereerd dat Ahtisaari verder moet onderhandelen in de hoop een compromis te vinden. Dat is retoriek om de retoriek, want de standpunten staan diametraal tegenover elkaar: Kosovo wil niets minder dan onafhankelijkheid, Servië wil alles behálve onafhankelijkheid.

Als Ahtisaari’s voorstel strandt op Russisch (en in de Veiligheidsraad mogelijk ook Chinees) verzet, heeft de internationale gemeenschap een probleem: zij heeft geen Plan B. Plan B is een plan van de Kosovo-Albanezen: de eenzijdig uitgeroepen onafhankelijkheid. Het Westen zal daar verdeeld op reageren. De VS zullen haar mogelijk erkennen, de EU is verdeeld.

Het Duitse FDP-Bondsdaglid Rainer Stinner schilderde vorige maand in de Frankfurter Allgemeine een doemscenario na een eenzijdige uitroeping van de onafhankelijkheid van Kosovo. Die, schreef hij, is juridisch een schending van resolutie 1244. KFOR zou daar volgens de regels tegen moeten optreden door de leiders van Kosovo op te pakken. Landen die de onafhankelijkheid van Kosovo erkennen schenden resolutie 1244 ook, hetgeen consequenties heeft voor KFOR als het gaat om landen met contingenten in de vredesmacht. En het VN-bestuur UNMIK tenslotte verliest elke rechtvaardiging van zijn aanwezigheid in Kosovo, een land dat resolutie 1244 schendt. Kortom, aldus Stinner, een falen van Ahtisaari’s voorstel kan in potentie militaire, politieke en economische chaos opleveren.