Rauwkost bij de lunch

Groenten en fruit zijn gezond, maar kinderen moeten ze lekker leren vinden. Gratis uitdelen helpt.Jacqueline Kuijpers

foto walter herfst Rotterdam, januari 2007 Promovenda onderzoek eetgedrag van kinderen op het gebied van groenten en fruit. Foto: Walter Herfst Herfst, Walter

Gezond leven is in. Ook in het onderwijs krijgen voeding en beweging steeds meer aandacht. Talloze organisaties bieden projecten aan: het Nationale Schoolontbijt, bewegingslessen, smaaklessen van kok Pierre Wind. En wat te denken van de installatie van een ‘TenQ’, een hip en ‘hufterproof’ oplaadpunt voor water, waar scholieren voor tien cent hun meegebrachte flesje kunnen vullen (Stichting Waterwijs). Ook is er het project Schoolgruiten (van ondermeer het ministerie van VWS), dat basisschoolkinderen twee keer per week groente en fruit aanbiedt – met een lespakket. Na de pilot (2003-2005) wordt het project sinds dit schooljaar onder de vlag van het Convenant Overgewicht landelijk uitgerold.

Leuke projecten. Maar welk effect ze hebben, wordt niet altijd onderzocht. Dat zegt Marianne Wind. Zij promoveerde vorig jaar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam op de resultaten van het onderzoeksproject Pro Children. “Gezonde eetgewoonten zijn gemakkelijker aan te leren op jonge leeftijd en beter vol te houden op latere leeftijd”, zegt zij. “In 2002 is daarom het Pro Children-project van start gegaan, een Europees onderzoeksproject ter bevordering van de consumptie van groenten en fruit onder tien- tot dertienjarigen.”

Marianne Wind en haar Europese co-onderzoekers hebben in negen landen (Nederland, België, Noorwegen, Zweden, Denemarken, IJsland, Spanje, Portugal en Oostenrijk) geïnventariseerd wat kinderen dagelijks aan groente en fruit eten en welke factoren ervoor bepalend zijn. Ze ondervroegen zo’n vijftienduizend kinderen. Daarna is een interventieproject opgezet in Nederland, Spanje en Noorwegen.

De onderzoekers vonden dat Europese elfjarigen gemiddeld 140 gram fruit eten en 86 gram groenten. Dat is nog niet de helft van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid. Nederlandse kinderen zitten hier zelfs nog iets onder. Portugese kinderen eten meer groenten, met dank aan de lokale groentensoep. Oostenrijkse kinderen eten het meeste fruit. De IJslandse jeugd scoort op beide fronten het laagst. Uit het onderzoek komen meer cultuurverschillen naar voren. Zo is het in Noorwegen gebruikelijk om bij de lunch rauwkost te eten. “Daar staan de winterwortels geschild klaar in de kantine.” Spaanse schoolkinderen krijgen een lunch voorgeschoteld in de schoolkantine. Nederlandse kinderen moeten het tussen de middag meestal doen met een bruine boterham met kaas.

Uit het onderzoek komt naar voren dat de smaakvoorkeur voor groenten en fruit, de kennis van kinderen over de dagelijks aanbevolen hoeveelheid, het voorbeeldgedrag van ouders en de beschikbaarheid van producten belangrijk zijn voor het voedingspatroon van kinderen. De onderzoekers maakten daarom een lessenserie om de feitelijke kennis van kinderen te vergroten, met daarin ook aandacht voor smaak, want die valt te beïnvloeden. “Als je kinderen tien keer iets laat proeven blijkt dat ze de smaak gaan waarderen.” Het lespakket bevatte ook huiswerkopdrachten, zoals thuis groenten klaarmaken, om de betrokkenheid van ouders te vergroten. Om de beschikbaarheid van groenten en fruit te vergroten, kregen de kinderen dit minimaal twee keer per week aangeboden op school.

De resultaten van het project zijn positief: kinderen weten beter hoeveel groenten en fruit ze moeten eten en waarom. Dat brengen ze ook in praktijk. Marianne Wind: “Vooral bij fruit zagen we een significant verschil: kinderen die aan het project hebben meegedaan eten gemiddeld eenderde portie meer en 0,15 keer vaker fruit dan kinderen uit de controlegroep. Dat lijkt heel weinig, maar je kunt zeggen dat kinderen gemiddeld eenderde appel per dag meer eten.”

Uit de analyse van het pilotproject Schoolgruiten komen vergelijkbare resultaten naar voren. Leuke projecten dus. Met positieve resultaten. Jammer dus dat Schoolgruiten de gratis appel in het huidige project afgeschaft. Want natuurlijk is meer kennis over groenten en fruit belangrijk, maar kinderen zijn voor hun voeding afhankelijk van de wil en de portemonnee van hun ouders. Ouders moeten nu meebetalen (16 euro per jaar) of zelf twee keer per week groenten of fruit meegeven aan hun kind. Dat is niet zonder gevolgen gebleven. Deden er aan de pilot 275 scholen enthousiast mee, op dit moment zijn er nog slechts 47 basisscholen waar de groenteboer twee keer per week langskomt. Op 130 scholen geven de ouders zelf groenten en fruit mee.

Het enthousiasme van scholen wordt getemperd door al het gedoe eromheen, zegt projectmanager Heleen Koenraads: “Scholen moeten ouders machtigingen laten tekenen en wat doe je dan als een ouder niet kan of wil betalen? Krijgt dat kind dan geen appel?”

Inmiddels zijn er in een paar gemeenten, waaronder Amsterdam, initiatieven van bijvoorbeeld de GGD om de Schoolgruiten mede te financieren.