Op feestjes trots over de zorg praten

De PvdA zal in een nieuw kabinet moeten leven met een zorgstelsel waar zij op tegen was. „Als de PvdA de boel maar niet weer helemaal overhoop haalt.”

Den Haag:19.1.7 Vliegenthart en Hillen. © foto/Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Om de vergrijzing het hoofd te bieden, zou eigenlijk één op de vier schoolverlaters in de zorg moeten gaan werken. Of heeft het nieuwe kabinet andere oplossingen in petto?

In het licht van de formatie discussiëren de oud-politici Hans Hillen (CDA) en Margo Vliegenthart (PvdA) op verzoek van deze krant over de gezondheidszorg.

Hillen, oud-Tweede Kamerlid en oud-voorzitter van het College voor Zorgverzekeringen, doet een vergaand voorstel: „Persoonlijk ben ik voor invoering van een maatschappelijke dienstplicht, maar mijn partij gaat niet zover. Laten we dan maar hopen op maatschappelijke stages, zodat scholieren aan het eind van hun opleiding kennismaken met de zorg en andere sectoren.”

Vliegenthart, oud-staatssecretaris van Volksgezondheid, zoekt de oplossing in het aantrekkelijker maken van de zorg door betere arbeidsvoorwaarden. „In de markt vliegen de lonen omhoog. Als de publieke sector achterblijft, kiest men voor een branche waar meer te verdienen valt.” Beiden zijn het erover eens dat in elk geval de kwaliteit van de zorg omhoog moet. Hillen: „De uitstraling moet beter. Op feestjes wil je trots over je werk kunnen praten.”

Vliegenthart: „Als zorgverleners te weinig tijd hebben voor contact met de patiënt omdat de werkdruk te groot is, dan blijft de sector onaantrekkelijk. De overheid moet meer geld steken in de sector én professionals ook de ruimte bieden om hun werk goed te doen. Want daarvoor hebben ze gekozen voor de zorg.”

Het kabinet-Balkenende heeft concurrentie ingevoerd, het CDA wil die fors uitbreiden. De PvdA niet. Komt de nieuwe coalitie daar uit?

Vliegenthart: „We moeten een pas op de plaats maken met de marktwerking.”

Hillen: „Nu die trein eenmaal in beweging is, kun je niet bij elk bochtje op de rem trappen. Maar ik vind de marktwerking niet het belangrijkste thema. Dan heb je het alleen over de aansturing van de zorg. Inhoudelijke discussies over bijvoorbeeld preventie van gezondheidsklachten en het stimuleren van sport zijn veel belangrijker. En dat is een terrein waarop mijn partij en de PvdA elkaar wél goed kunnen vinden.”

Zijn CDA en PvdA het ook eens over de thuiszorg?

Vliegenthart: „Ik ben erg ongelukkig dat hulpbehoevende ouderen nu naar twee loketten moeten. Ze krijgen zorg gedeeltelijk vergoed uit de AWBZ, en een ander deel (huishoudelijke verzorging, zoals schoonmaakhulp) uit de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Nieuw is ook dat gemeenten de thuiszorg openbaar moeten aanbesteden, een vorm van marktwerking. Daar ben ik niet blij mee, want de arbeidsvoorwaarden van de mensen die ouderen verzorgen, verslechteren.

Het heeft ook nog een ander gevolg. Als hun verzorging niet goed is, redden deze ouderen het niet en moeten ze eerder naar een verpleeghuis. Dat kost de maatschappij meer geld dan wanneer ze thuis blijven wonen.”

Heeft u een oplossing?

Vliegenthart: Je zou de nieuwe Zorgverzekeringswet en de AWBZ moeten samenvoegen. Daarnaast heb je dan alleen nog de WMO, voor onder meer gehandicaptenvoorzieningen. De huishoudelijke verzorging moet weer weg bij de gemeenten, zodat ouderen bij één loket terecht kunnen.”

Hillen: „Je moet dingen durven terugdraaien, maar wij hebben andere voorstellen. Het CDA wil graag dat de huisvesting van patiënten niet meer in de AWBZ zit. Dat betekent dat mensen in een verpleeghuis wel een vergoeding krijgen voor de zorg, maar niet voor de huur van hun woonruimte. Alles wat niet medisch is in de zorg, zouden mensen zelf voor eigen rekening moeten nemen.”

Mensen moeten in de toekomst meer zelf betalen voor zorg. De no-claim zorgde daarvoor, maar die wordt afgeschaft. Moet er iets voor in de plaats komen?

Hillen: „Misschien een eigen risico. Als mensen dan een lagere premie betalen, kan het ze stimuleren minder zorg te gebruiken.”

Vliegenthart: „Ik heb een andere benadering. Ik zou willen dat zorgverzekeraars een nieuw in te voeren eigen bijdrage kwijtschelden als verzekerden gebruikmaken van voorkeursaanbieders. Dat zijn de zorginstellingen die de beste prijs-kwaliteitverhouding leveren. Dat zal de kosten beheersen.”

Ziet u nog andere mogelijkheden om de kosten te beheersen?

Hillen: „In de zorg vindt momenteel een technologische revolutie plaats. Als je vroeger een MRI-scan wilde, kon dat maar op één plek en het was vreselijk duur. Nu kun je die zo overal laten maken. Dat maakt de zorg goedkoper. De vraag rijst wel: wat is nog zorg? Een bloeddrukmeter koop je zelf zo bij de Blokker.”

PvdA wil de ziektekostenpremie inkomensafhankelijker maken. Is die kloof met het CDA overbrugbaar?

Hillen: „Dat is een moeilijk punt. We hebben nu voor een hoge nominale premie gekozen. Mensen met een lager inkomen krijgen een zorgtoeslag, daardoor is de premie toch voor een deel inkomensafhankelijk.”

Vliegenthart: „Premies van verzekeraars verschillen slechts dertig, vijftig, tachtig euro. Bij een veel lagere nominale premie zouden die verschillen veel opvallender zijn. Dan zie je echt effect van de concurrentie.”

Hillen: „Ik doe een beroep op de PvdA om de boel niet meteen weer overhoop te halen.”

De pil en de tandarts worden niet meer vergoed door de basisverzekering. De PvdA wil dat terugdraaien. Zal het CDA zich schikken?

Hillen: „Deze discussie gaat over ‘eigen verantwoordelijkheid’. De PvdA probeert om problemen voor mensen op te lossen, wij om mensen zelf dingen te laten oplossen. Mensen moeten leren hun verantwoordelijkheid te nemen.”

Denkt u dat de ChristenUnie akkoord zal gaan met opname van de pil in het basispakket?

Vliegenthart: „De ChristenUnie wil ook abortus voorkomen. Ik denk dat het vergoeden van de pil een makkelijker onderwerp zal zijn dan abortus.”

Eerdere afleveringen van deze serie staan op nrc.nl/binnenland

    • Claudia Kammer
    • Antoinette Reerink