Middeleeuws sacramentsfeest in Zaltbommel

Het Leidse kluizenaressenfestival in Zaltbommel gaat gewoon door, deze herfst. Gaby van Caulil

Kluizenaressen hadden veel invloed in de late middeleeuwen. Rothchild canticle, ca 1300 Kluizenaressen hadden veel invloed in de late middeleeuwen. (Rothchild canticle, ca 1300)

Literatuur-historicus dr. Geert Warnar en zijn Leidse team willen met hun inzending voor de Academische Jaarprijs 2005-2006 het grote publiek interesseren voor de invloed van leken en vrouwen op de religieuze cultuur in de late Middeleeuwen. Ondanks zijn tweede plaats gaat Warnar zijn plannen dit jaar uitvoeren. Warnar: „Na de finale zijn we gewoon verder gegaan om het plan uitgevoerd te krijgen. Op 13 en 14 oktober van dit jaar organiseren we in de Maartenskerk in Zaltbommel een manifestatie over middeleeuwse kluizenaressen. Hoogtepunt wordt de gezongen uitvoering van delen van de liturgie van het sacramentsfeest, geschreven door de stadskluizenares Juliana van Cornillon en bewerkt door de Amerikaanse muziekhistoricus Vincent Corrigan. Het wordt de eerste uitvoering sinds de dertiende eeuw.”

Stadskluizenaressen hebben een grotere rol in religie dan eerder gedacht, bleek uit recent onderzoek van de Leidse historicus Anneke Mulder-Bakker (Lives of the Anchoresses, 2005). De kluizenaressen leefden uiterst ascetisch, ze lieten zich insluiten in een kluis aan de zijkant van een kerk. Ze onderhielden contacten met zowel de stadsbevolking, via kleine openingen in hun cel, als met de kerkelijke autoriteiten. De stadskluizenaressen ontpopten zich als informele godsdienstleraressen. Ze waren theologische vernieuwers, ze bedachten en verbreidden het populaire sacramentsfeest en ontwierpen daarvoor de liturgie.

Het tweede deel van het Leidse project bestaat uit rondleidingen en lezingen over religieuze lekeninitiatieven in het Amsterdamse museum Ons’ Lieve Heer op Solder. Dit is een door leken gestichte katholieke schuilkerk, letterlijk op de zolder van twee herenhuizen aan de Oudezijdsvoorburgwal. Ook komen er debatten over de rol van vrouwen in het geloof, verzorgd door de Vereniging voor Vrouwengeschiedenis en het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwengeschiedenis. Warnar zoekt nog naar subsidie voor het Amsterdamse deel van het project. Het project is geadopteerd door de Campagne voor Leiden, wat betekent dat het Leids Universitair Fonds ieder ingezamelde euro verdubbelt.