Koude oorlog: de ijsdansstrijd op tv

De tv-zenders SBS en RTL strijden om de miljoenen kijkers naar kuntsschaats-programma’s. Paulien Cornelisse over oerhollands vermaak

RUIM EEN MILJOEN KIJKERS zagen Patty Brard in tutu in spagaat op het ijs landen. Foto Maarten Hartman Nederland, Hilversum,11-1-2007 Sterren Dansen Op Het IJs. De eerste uitzending. Dit is de Wild Card Show. Van SBS6. RTL maakt Dancing On Ice. Patty Brard maakt een spagaat Foto Maarten Hartman Hartman, Maarten

Op de dag dat de oorlog begon, was er een item van het Jeugdjournaal aan gewijd, zoals dat gaat bij oorlogen. Kinderen van een jaar of tien werden gevraagd voor wie zij waren. De meesten waren voor SBS, want, zo verwoordde een meisje accuraat: „Dat is meer met glittertjes enzo.”

Dit is natuurlijk al genoeg reden om je te verdiepen in de ijsdansoorlog, als is het maar puur vanuit antropologische interesse. Want wat is er aan de hand (voor wie niet opgelet heeft): er zijn twee televisieprogramma’s die beide gaan over Bekende Nederlanders die moeten leren ijsdansen. Samen met professionele ijsdansers moeten ze elke week een ‘kuur’ instuderen. Dat is moeilijk, maar toch lukt het de meesten vrij aardig. Ze krijgen een jurybeoordeling, en daarna mag er door het ganse Nederlandse publiek op hen gestemd worden.

kijkcijferstrijd

Het ene programma heet Dancing on Ice, en wordt gemaakt door RTL4. Het andere heet Sterren dansen op het ijs, en is van SBS6. De oorlog zit ’m natuurlijk in de kijkcijfers. Afgelopen herfst waren beide programma’s er ook al, en toen bleek dat degene die bij de eerste aflevering de meeste kijkers had, ook de meeste kijkers hield: SBS6 had er op het hoogtepunt 2,6 miljoen. Daarom zijn de programma’s dit jaar op exact hetzelfde moment ingepland. Je moet zappen, opnemen of kiezen. Om RTL te slim af te zijn besloot SBS een week eerder te beginnen en zo de eerste slag te winnen, maar RTL volgde razendsnel. Nu waren beide programma’s nog steeds tegelijkertijd, maar dan een week eerder. Dus werd strijd geleverd met reclameblokken: door die zo lang mogelijk uit te stellen werd de zapkans verkleind. De eerste avond was nog niet duidelijk hoe belangrijk het was, maar het zapgedrag zette beide shows er toe aan op dag twee pas na anderhalf uur het eerste reclameblok te starten. Ongekend bij de commerciëlen.

Om de vervroeging van de shows te rechtvaardigen bedachten beide kampen een extra ronde. Bij RTL werd verzonnen dat er ook nog een ‘gewone’ Nederlander mee mocht doen (een GN-er), voor het Idols-element. Bij SBS mocht er nog een extra BN-er bij, die geselecteerd moest worden. De eerste avond behaalde SBS6 een nipte overwinning: er keken 1.143.000 mensen naar Patty Brard die in tutu in spagaat op het ijs plofte. RTL haalde ‘slechts’ 1.016.000 kijkers. Het ziet er dus naar uit dat SBS6 gaat winnen, maar maakt dat uit? Je kunt ook zeggen dat de hele oorlog geënsceneerd is, en dat ze alle twee winnen omdat er veel meer buzz wordt gecreëerd. Zonder de opgeklopte rivaliteit hadden naar beide programma’s veel minder mensen gekeken.

Waar het in ieder geval op neer komt is dat er de eerste dag van de oorlog ruim twee miljoen mensen naar ijsdansen keken. Dit is meteen een deel van de verklaring waarom sterren zich hiervoor lenen. Objectief zou je zeggen: begin er niet aan. Niet kunnen schaatsen – het ziet er niet aantrekkelijk uit. Je gaat vallen en dan moet je ook nog volwassen reageren. Maar ja, je naamsbekendheid groeit explosief – de echte A-sterren hoeven dan ook niet mee te doen. Suze Mens, Quinty Trustfull, Gallyon van Vessem – waarschijnlijk weten we over een jaar gewoon wie dat zijn.

(Hé, ik krijg ineens een briljant idee voor de stimulering van een intellectueel reveil! Intellectuele sterren dansen op het ijs! Dan zien we meteen wie die intellectuelen eigenlijk zijn! Ik denk aan Nelleke Noordervliet op de schaats, Max Pam, misschien Piet Borst voor de bèta’s, en Theodor Holman omdat die ook al meedoet aan een programma over BN-ers en hun honden en dus wel in is voor iets geks. Maar dit terzijde.)

Het is niet alleen de vergroting van de roem waar het de sterren om gaat. Er zijn natuurlijk presentatrices die hopen zó achter hun vodden te worden gezeten dat ze een paar kilo’s kwijt raken. Maar voor allemaal geldt: het plezier is echt. Ze denken dat ze iets niet kunnen, en dan leren ze toch ineens ‘het sleepje’, en nog veel moeilijker figuren. Ze worstelen, komen boven, en worden weggestemd. En dat alles in een gelikte, wervelende live-show.

Dit is wat beide programma’s gemeen hebben. Verschillen zijn er ook, zij het marginaal. Bij RTL hebben ze een kleinere ijsbaan en zijn de pakken iets minder overdadig glitterend. In de jury zitten Nederlandse kunstschaatslegendes Sjoukje Dijkstra en Joan Haanappel. De soms bijna ironische presentatie is in handen van Martijn Krabbé en John Williams. De sterren worden getraind door een oergezellige vrouw op leeftijd die Truus heet.

Bij SBS is het allemaal grootser, gladder, en voor wie wel eens een Duitse tv-show heeft gezien: Duitser. Goud, glitters, the works. Sterren dansen op het ijs is dan ook geliëerd aan Holiday on Ice. Presentatoren Gerard Joling en Nance leven in een ironievrije zone. Ze zijn ontzettend glamour, maar combineren dit dan weer met hollandse gezelligheid. Doe maar gewoon, maar ook gek genoeg, zoiets.

ijs en glamour

Maar wat maakt dit nou zo aantrekkelijk om te bekijken? Ten eerste het ijs, denk ik. De zachte winter heeft alle hoop op een elfstedentocht doen uitdoven. Toch hebben Nederlandse families behoefte aan lang voor de televisie zitten en kijken naar ijs. Dat zit nu eenmaal in ons. Ten tweede de combinatie van ijs en glamour: anders hadden we aan Sven Kramer en Ireen Wüst wel genoeg gehad.

Daarbij komt dat ijsdansen wel een speciaal soort sport is. Het soort sport waarbij je hoopt dat er iets fout gaat. Wielrennen, bijvoorbeeld, is anders: je zit niet te wachten op een valpartij, maar op een ontsnapping. Bij kunstrijden wil je toch eigenlijk dat die dubbele Rietberger eindigt in een onelegante val, zodat die grijns eindelijk eens van die smoel af gaat. De sterren zijn natuurlijk geen ervaren schaatsers, waardoor de kans op gênant vallen alleen maar groter is. Smullen dus.

Prettig is ook dat je BN-ers in een kwetsbare positie kunt zien. Mensen die normaal op televisie in hun element zijn, zie je nu oprecht zenuwachtig en stuntelig. Het lijken wel mensen! En om dat te benadrukken mag je ze als ‘Nederlands publiek’ ook nog wegstemmen, terwijl dat normaal altijd alleen maar met onbekende mensen mag. Democratie! heerlijk!

lekker samen kijken

En natuurlijk, last but not least: het zijn live shows. Nu we op de drempel staan van een tijdperk waarin je alles kunt bekijken wanneer het je zelf uit komt, hebben we behoefte aan iets wat iedereen samen bekijkt. De volgende dag bespreken: vond jij Bas Westerweel ook zo’n kwal, met zijn zalvende stemmetje en pogingen tot humor? En wil jij ook Sjoukje Dijkstra als adoptie-oma? Denk jij ook dat RTL een ander tijdstip gaat kiezen als ze blijven verliezen met die kijkcijfers?

Wie de ijsdansoorlog rationeel doorgrond heeft, moet er eigenlijk ook zelf in duiken, om al participerend te voelen waar het om gaat. Tref hiervoor de juiste voorbereiding, anders ben je binnen tien minuten hersendood en denk je dat je boven zulk soort plat entertainment staat.

Ten eerste: niet in je eentje gaan kijken. Nodig de hele familie uit, of de vriendenkring, en maak er een gezellige avond van. Zorg voor veel lekkere hapjes. Ten tweede: het is een lange zit, dus ga er vooral vanaf het begin doorheen praten. Daar wordt het ook leuker van. Beoordeel de kostuums, doe Gerard Joling na, verzin maar iets. En tenslotte: meedoen, meedoen, meedoen. Zorg dat je een favoriete kandidaat krijgt (tips: bij SBS6 zanger Thomas Berge, bij RTL John Jones en de ‘Gewone Nederlander’ Antoni Wanders), en een gehate (bij SBS Bas Westerweel en bij RTL bijvoorbeeld ‘Kelly’).

En dan maar bellen hè. En sms-en. Het kost wat, maar dan heb je ook wat.

    • Paulien Cornelisse