De beste uitgever van Albanië is zelf ook een schrijfster

Flutura Açka heeftin Tirana een internationaal georiënteerde uitgeverij met onder andere vertalingen van Nobelprijswinnaars en Nederlandse schrijvers.

Flutura Açka: „Het luistert in Albanië nauw, een boek mag niet te donker zijn.” (Foto Janine Prins) Prins, Janine

Vlak nadat de Turkse schrijver Orhan Pamuk vorig najaar de Nobelprijs voor de literatuur had gewonnen, presenteerde zijn Albanese uitgever, Skanderbeg Books, de vertaling van Ik heet Karmozijn. Er waren vijftien televisiecamera’s om die presentatie, in afwezigheid van de auteur, te registreren.

In Albanië, waar internet en andere nieuwe media in de kinderschoenen staan, wordt nog vrij veel gelezen. Het Albanees is maar een klein taalgebied: drie en een half miljoen inwoners plus een groot deel van Kosovo en een forse diaspora, met name in Italië, Griekenland en de Verenigde Staten.

Volgens de romanschrijfster en dichteres Flutura Açka (40), die samen met haar in Utrecht wonende Nederlandse partner Richard van den Brink in 2001 Skanderbeg Books oprichtte, is een boek hier al een bestseller als er duizend exemplaren worden verkocht.

Met Pamuk lukt dat gemakkelijk en ook de autobiografie van Marlon Brando verkoopt goed. Maar Michel Houellebecq en Elfriede Jelinek zijn lastiger auteurs om aan de man te brengen.

Het fonds van Skanderbeg, gespecialiseerd in vertalingen van buitenlandse, met name Europese literatuur, is nogal indrukwekkend. Er zijn drie recente Nobelprijswinnaars bij (Pamuk, Jelinek, Coetzee), naast onder veel meer Amos Oz, Ian McEwan, Sandro Veronesi, Charles Bukowski, Virginia Woolf, Günter Grass, Michel Houellebecq en enkele Nederlandse auteurs.

Tot nu toe publiceerde Skanderbeg vertalingen van A. den Doolaards in de Balkan gesitueerde De herberg met het hoefijzer, het dagboek van A. Fabius Zes maanden in Albanië over de Nederlandse militaire steun aan de jonge natie in 1914 en Het varkenspaleis van Tessa de Loo.

In voorbereiding is de vertaling van Arthur Japins Een schitterend gebrek. Een van de allereerste uitgaven van Skanderbeg was een Albanese versie van Dick Bruna’s Nijntje. Maar de kostprijs was 300 lek (2,40 euro) en zelfs dat werd veel te duur gevonden voor een kinderboek, zodat het uiteindelijk voor 100 lek in de ramsj ging.

Açka: ,,De gemiddelde prijs van een literair boek ligt rond de 1200 lek (tien euro). We laten bijna alles drukken in Albanië, dat scheelt hoge invoerrechten en drukken is hier relatief goedkoop. Voor vertalingen van buitenlandse literatuur wordt vaak een subsidie verstrekt door fondsen in het land van herkomst. Toch is het lastig de eindjes aan elkaar te knopen.’’

Skanderbeg Books geeft twintig tot vijfentwintig titels per jaar uit. Heel veel in literatuur gespecialiseerde boekwinkels zijn er niet, in heel Tirana twee of drie. Van elke titel moeten vijf exemplaren in depot worden gesteld bij de nationale bibliotheek, waarvan er drie daadwerkelijk worden verspreid.

Waarom zo’n nationalistische naam voor een kosmopolitische uitgeverij?

Açka: ,,De naam Skanderbeg is ontleend aan onze nationale held uit de vijftiende eeuw. Hij is een van de weinige historische figuren die niet exclusief door een of andere politieke stroming is geclaimd. Die naam op een boekcover staat langzamerhand ook garant voor kwaliteit. Men koopt een boek van Skanderbeg in vertrouwen dat het de moeite waard zal zijn.’’

Toch luistert ook de rest van de cover nauw: in Albanië houdt men niet van sombere afbeeldingen en moet de voorkant van een boek vooral niet te donker zijn.

Volgens Açka, die zelf een aantal romans en dichtbundels schreef, bestaat er bijna geen literaire kritiek in Albanië: ,,Toch mogen we over aandacht in de pers niet klagen. Er zijn zo’n vijftien tot twintig landelijke dagbladen – hoe die overleven kunnen, dat weet niemand. Ook televisie heeft veel gedaan voor de promotie van de literatuur.’’

Ze laat een artikel van twee pagina’s zien in de Gazeta Shqiptare van 17 december over haar eigen nieuwe boek, Hiri (As): ,,Dat is mijn eerste boek dat niet door Skanderbeg is uitgegeven, omdat ik de combinatie van schrijven en zelf uitgeven een beetje ongemakkelijk begon te vinden. Er verschijnt binnenkort een Franse vertaling. Mogelijk komt er een Nederlandse vertaling van mijn vorige boek, een liefdesgeschiedenis die zich deels in Nederland afspeelt.’’

Haar volgende boek gaat over de periode van de communistische dictatuur. Wanneer vindt ze de tijd om dat te schrijven, als ze overdag in het kantoor onder haar flat tussen de te verzenden pakken Pamuk-boeken directie, administratie en redactie moet voeren en ’s avonds aandacht wil besteden aan haar zoontje van zeven? ,,Schrijven gaat het best als ik in Nederland ben, meestal een paar maanden in de zomer.’’

Na te hebben geposeerd in haar kantoortje, min of meer in een etalage, nodigt Flutura Açka – de voornaam betekent ‘vlinder’ in het Albanees – ons uit nog wat te drinken in haar flat op de derde verdieping.

Zullen we de lift nemen? Ze kijkt op haar horloge: het moet nog net kunnen voor de stroomonderbreking van vijf uur.

Sinds Bulgarije twee kernreactoren heeft moeten sluiten om lid van de EU te mogen worden, is de energiecrisis in Albanië dieper dan ooit. Even later springt Flutura behendig met haar hoge laarsjes over de plassen in de straten van Tirana, op weg naar de volgende afspraak.

    • Hans Beerekamp