Terroriste in hart en nieren

Haar leven lang lang handelde de Friese Tiny Mulder eigenzinnig: in de oorlog in het verzet en daarna als journaliste, echtgenote en dichteres.

Tiny Mulder Foto Teake Zuidema/ Friese Pers Boekerij VRIJ VAN RECHTEN BIJ RECENSIE verzetsheldin journaliste columniste dichteres ZUIDEMA, TEAKE

Tiny Mulder: Foar alles is intiid. It libbensferhaal fan Tiny Mulder. Friese Pers Boekerij, 240 blz. € 19,50

Pas toen ze de boeken van Lou de Jong las over de Tweede Wereldoorlog werd ze boos. Verzetsvrouw, journalist, dichter, schrijfster en vertaalster Tiny Mulder (Beetsterzwaag, 1921): ‘Altijd ging het weer over die dappere mannen en flinke jongens. Toen dacht ik: maar mijn moeder dan? En al die andere moeders? Zonder hen was dat hele verzet volslagen onmogelijk geweest’. Nooit had ze de drang gevoeld een boek te schrijven. Toen wel. Ze schreef in 1981 Tin iis (in het Nederlands in 1987 uitgebracht als Gevaarlijk ijs) Een journalistiek boek, over hoe een huishouden de oorlogsjaren doorkwam, en dan verteld vanuit het perspectief van de vijftienjarige Klaske. Over gewone mensen die onderduikers in huis namen. Ze wilde er een monument mee oprichten voor al die vrouwen, zonder wie het verzet niet mogelijk was geweest.

Tiny Mulder, die nu net haar ‘libbensferhaal’ publiceerde, wist waar ze over schreef. Zelf was ze vanaf 1942 actief in de illegaliteit terecht gekomen. Dat gebeurde ‘stap voor stap’ en ‘heel voorzichtig’. Ze hielp joden aan onderduikadressen, deed koeriersterswerk en hielp vanaf de herfst van 1943 ongeveer tachtig geallieerde piloten te ontsnappen naar Engeland. Later moest ze zelf onderduiken.

Na de oorlog schreef ze dat ze een ‘terroriste in hart en nieren’ was. Een geuzennaam, want in de ogen van de bezetter bestond het verzet uit terroristen. Nuchter: ‘Het verzetswerk moest gedaan worden. En ik heb het volbracht en heb het overleefd.’ Bij Mulder geen heroïsche verhalen, maar Friese nuchterheid. Ze verloor veel vrienden in de oorlog, kende hachelijke momenten, maar, zegt ze zelf, daar kon ze na de oorlog nauwelijks om rouwen. ‘Ik had of nam er geen tijd voor en ben direct doorgegaan.’

Nuchterheid is Mulders levensinstelling. Dat blijkt telkens weer uit het levensverhaal van de eigenzinnige Friezin, dat is opgetekend door journalist en historicus Geart de Vries. Hij voerde twaalf lange gesprekken met Mulder en doorzocht archieven, knipselmappen en kranten. Samen met Mulder stelde hij haar ‘memoires’ samen.

Tiny Mulder werd geboren in Beetsterzwaag. Haar vader was smid. Ze had een ‘nomadische jeugd’, zoals ze zegt. Het gezin verhuisde vele malen. Mulder was een jongensachtig meisje, dat hield van vissen en kievitseieren zoeken. Ze wilde ook liever een jongen zijn, want ‘die konden en mochten meer’. ‘Tinus is nergens bang voor’, zo typeerde haar vader haar. Ze deed de mulo en eindexamen HBS-B in 1939. Ze wilde studeren, maar dat was in haar familie onbespreekbaar. Omdat ze altijd al nieuwsgierig was geweest, belandde ze na de oorlogsjaren in de journalistiek. Ze werd aangenomen bij het christelijke Friesch Dagblad, waarvoor ze veertig jaar zou werken. In 1949 trouwde ze met journalist Jildert Sudema, werkzaam bij concurrent de Leeuwarder Courant. Ze houdt, ongebruikelijk in die tijd, haar eigen naam. ‘Onder de naam Tiny Mulder was ik al wat bekend geworden, dus waarom zou ik die veranderen?’ Ze bleef na haar huwelijk werken. Ongebruikelijk, want tot 1956 was een getrouwde vrouw in Nederland handelingsonbekwaam en kregen vrouwelijke ambtenaren na hun huwelijk ontslag. Maar bij het Friesch Dagblad kon ze gewoon blijven. Ze zette er een kinder- en een vrouwenrubriek op. In de jaren zeventig en tachtig schreef ze tientallen vaak venijnige columns. Ze hekelde het ‘vredescarnaval’ (protest tegen plaatsing van kruisraketten): ‘Waarom geen stille tocht?’, vroeg ze zich af. Ze schreef ook over de ‘bijbelgestapo’ van preciezen, doelend op een oproep van de ‘verontrusten’ in de gereformeerde kerken, in het bijzonder dominee J.C. Maris, die begin jaren tachtig kerkleden opriep om predikanten bij hem aan te geven die niet volgens de Schrift preekten. Mulder, toen ouderling in de gereformeerde kerk, vond dit de ‘nieuwe Inquisitie’: ‘Nergens is de smerige walm van achterklap, achterdocht, haat en nijd me zo in het gezicht geslagen als in de kerk van Christus.’

Ze kreeg er in ‘it deiblêd’ (Friesch Dagblad) de ruimte. Behalve die ene keer, toen hoofdredacteur Hendrik Algra ingreep. Mulder had in 1964 een positieve boekrecensie geschreven over de debuutroman Fabryk van Trinus Riemersma. In plaats van haar kritiek verscheen een commentaar waarin het boek, vanwege de seksuele passages ‘schaamteloos’ werd genoemd en daarom onbesproken zou blijven. Mulder was woest omdat ze niet was ingelicht. Voor haar dichtkunst ontving ze in 1986 de Gysbert Japiksprijs, de hoogste literaire onderscheiding in Friesland.

De chronologische aanpak van Foar alles is in tiid heeft een nadeel. Er zijn soms te veel opsommingen. Een thematische benadering was beter geweest, want daar leent het leven van de veelzijdige Mulder zich als geen ander voor: Mulder als verzetsvrouw, journalist, dichter, (kinderboeken)schrijfster, vertaalster, recensent en misschien ook als echtgenote/moeder. Haar persoonlijke leven blijft nu enigszins onderbelicht. Misschien wilde Mulder er niet over praten. Of heeft De Vries niet doorgevraagd? Een voorbeeld: vlak na de oorlog kreeg Mulder verkering met een leraarszoon. Ze verloofden zich, maar na een jaar was de liefde over. ‘Er was niet veel meer tussen ons.’ Meer komt de lezer niet te weten. Het drankprobleem van haar man wordt afgedaan met ‘de kinderen en ik hebben het er moeilijk mee gehad.’ Beschouwingen of bespiegelingen over haar leven, werk en keuzes blijven karig. Toch is Foar alles is in tiid het lezen waard. Het is vlot geschreven en bevat pakkende anekdotes over een getalenteerde en eigenzinnige Friezin, die in menig opzicht haar tijd vooruit was.

Rectificatie / Gerectificeerd

Bij de recensie van Karin de Mik van mijn boek Foar alles is in tiid. It libbensferhaal fan Tiny Mulder, in uw bijlage Boeken van vrijdag 19 januari staat de schrijver van het boek incorrect vermeld. De schrijver van de biografie van Tiny Mulder is Geart de Vries.

G. de Vries

    • Karin de Mik