Mondain appartement voor een afbraakwijk

fotomontage van Michiel Burgerhout, In Situ architecten Den Haag

Een naargeestiger plek dan de Haagse Vaalrivierstraat is nauwelijks voor te stellen. De straat, die ooit in het hart van de volkswijk Transvaal lag, bevindt zich nu aan de rand van een braakliggend terrein. Alle ramen van de huizen zijn dichtgetimmerd met groene panelen. Een eenzame auto staat onder het schijnsel van een lantarenpaal. De bewoners zijn uit hun huizen getrokken, wat rest is een spookstraat.

Des te opvallender is het felle licht dat op nummer 61 uit een metershoog raam schijnt en een groot stuk stoep doet oplichten. Wanneer je in de lichtbundel gaat staan, valt op dat de trottoirtegels hier wit geschilderd zijn. Onwennig schuifel je over het witte vlak. En dan, opeens, zie je jezelf terug op de gevel van nummer 61. Je zwaait naar jezelf, en je projectie zwaait terug.

Nu zie je ook hoe bijzonder het woonhuis op Vaalrivierstraat 61 is. Terwijl alle andere panden in de straat potdicht getimmerd zijn, is op dit adres de gevel haast transparant door het vijf meter hoge venster. Het interieur is stralend wit en ziet er mondain uit, met een witte trap die langs een vide leidt. Op elke andere plek zou dit een gewild appartement zijn. Maar hier, in de afbraakbuurt Transvaal, oogt de loft als een verdwaald ruimteschip.

Binnen is Michiel Burgerhout net klaar met het witten van de laatste muren. Hij was als architect van het Haagse bureau In Situ verantwoordelijk voor de verbouwing, die onderdeel is van een kunstproject. „Ik wilde de grens tussen openbare en privé-ruimte laten verdwijnen”, vertelt hij. „Binnen en buiten lopen nu in elkaar over doordat ik een groot deel van de gevel verwijderd heb.” Het witte vlak op straat is de echo van deze open gevel. Voorbijgangers worden er kortstondig in de spotlights gezet. „De openbare ruimte is vergeven van camera’s”, zegt Burgerhout. „Normaal gesproken heb je niet door dat je gefilmd wordt. Nu wel.”

In Situ kreeg de opdracht voor de verbouwing van Mobiel Projectbureau Op Trek. Sinds 2002 volgt deze organisatie, opgericht door kunstenaars Sabrina Lindemann en Annechien Meier, de herontwikkeling van Transvaal op de voet. Het bureau huist steeds in pas verlaten woningen en trekt zo mee met de sloop. Het kantoor op de Vaalrivierstraat wordt het zesde onderkomen.

Kunstenaar Sabrina Lindemann woont zelf in Transvaal, een wijk waar 75 % van de bewoners van allochtone afkomst is en waar de komende jaren 3000 huurwoningen moeten wijken voor 1600 koopwoningen. „Sinds ik in Den Haag woon, kwam ik steeds in panden terecht die op de nominatie stonden om op de schop te gaan, eerst in de Schilderswijk en nu in Transvaal. Op een gegeven moment ben ik gaan nadenken over wat ik als kunstenaar zou kunnen betekenen binnen zo’n stadsvernieuwingsproject.”

Lindemann en Meier kozen voor de rol van opdrachtgever. Bij iedere verhuizing van hun bureau Op Trek nodigden ze een kunstenaar of architect uit om het nieuwe onderkomen op een markante manier vorm te geven. Zo bouwde de Japanse kunstenaar Tadashi Kawamata in 2002 met behulp van sloophout een grillig balkon aan de gevel van een huis in de Scheepersstraat. En bevestigden kunstenaars Michiel Voet en Jeroen Bischeroux in 2005 een reusachtige rode tv aan een pand op De La Reyweg.

Het jongste project van In Situ architecten heet Interact en zal waarschijnlijk tot de zomer van 2007 blijven bestaan. „We wilden een ideale woning voor een kunstenaar ontwerpen”, vertelt Burgerhout. „Dit waren oorspronkelijk twee krappe woningen, maar door de vloer eruit te breken ontstond er een riante ruimte.” Met het project wil Burgerhout laten zien dat sloop niet altijd de juiste oplossing is. „Als architect zal je mij niet horen zeggen dat ik tegen nieuwbouw ben. Maar dit pand was bouwkundig nog helemaal in orde. Wij willen laten zien dat je met heel eenvoudige middelen, door wat simpel breekwerk, een bestaande woning kunt opknappen. En het hoeft niet veel te kosten. Ons budget bestond uit slechts 30.000 euro subsidie.”

De komende maanden zal het huis op de Vaalrivierstraat als een lichtend voorbeeld dienen van hoe het ook kan. Er zullen kunstenaars gaan werken. En op gezette tijden zal het pand ook dienen als theater. Dan wordt het grote kantelraam geopend en kunnen stadsdichters, gelegenheidzangers of amateurtoneelgezelschappen het podium betreden, terwijl het publiek vanaf de straat toekijkt. Vanavond is de eerste voorstelling. Dan zullen twaalf operazangers scènes zingen uit de opera Turandot van Puccini en zal er weer even leven zijn in de doodse straat.

Op Trek, Vaalrivierstraat 61D en E, Den Haag. Inl: www.optrektransvaal.nl
    • Sandra Smallenburg